Zanik albo ścieńczenie nabłonka śluzówki pochwy nazywany jest atrofią pochwy (nazywana też zespołem moczowo-płciowym menopauzy). Aż 40-60% Pacjentek po menopauzie zauważa u siebie ten problem. Przed menopauzą atrofia pojawia się u 15-19% badanych. Niestety tylko 25-30% Pacjentek, które widzą u siebie takie objawy, zgłasza się o pomoc do specjalisty.
Główne przyczyny
Najczęstszą przyczyną jest spadek poziomu estrogenów. To hormony odpowiadające za elastyczność i właściwie nawilżenie pochwy. Przy ich zmniejszonej produkcji tkanki stają się cieńsze, słabiej nawilżone. Najczęściej znaczący spadek produkcji estrogenów w organizmie obserwuje się w czasie menopauzy i okresie ją poprzedzającym. Jajniki przestają produkować hormony
Przyczyną atrofii może być również:
- Radioterapia (w obszarze miednicy),
- Chemioterapia,
- Usunięcie jajników,
- Leczenie hormonalne (środki wdrażane przy endometriozie, fibroidy),
- Karmienie piersią (laktacja). W tym czasie poziom estrogenów maleje.
Czynniki ryzyka
Ryzyko atrofii wzrasta z wiekiem. Najwyższe prawdopodobieństwo występuje kilka lat po menopauzie. Czynnikiem zwiększającym ryzyko jest palenie tytoniu. Papierosy pogarszają ukrwienie tkanek, przyczyniając się do spadku estrogenów. Wskazać należy na bierność seksualną. Brak regularnego rozciągania ścian pochwy negatywnie wpływa na jej ukrwienie.
Objawy
Atrofia wywołuje różnorodne objawy. Głównie jest to:
- Suchość pochwy,
- Pieczenie, swędzenie pochwy i jej okolic,
- Uczucie napięcia, tzw. ciągnięcia w pochwie,
- Zmniejszona ilość produkowanej wydzieliny,
- Zmiana konsystencji wydzieliny z pochwy,
- Niewłaściwy poziom pH,
- Infekcję narządów rodnych,
Dyspareunia – ból przy seksie
Jakość życia przy atrofii pochwy może być znacznie zaburzona przy dyspareunii. Pacjentki mówią, że odczuwają silny ból przy współżyciu. Suchość, pieczenie, swędzenie, całkowicie uniemożliwiają satysfakcjonujące życie seksualne. Odbija się to na relacjach partnerskich. Prowadzi do znacznego pogorszenia jakości życia.
Diagnostyka
Wywiad lekarski połączony jest z badaniem ginekologicznym. Oceniany jest stan pochwy (elastyczność, poziom nawilżenia, widoczność zmian w strukturze nabłonka). W razie wystąpienia wątpliwości zalecany jest wymaz z pochwy. Pozwala na ocenę poziomu estrogenów. To również metoda na wykluczenie innych dolegliwości i infekcji (np. grzybicy). Specjalistycznym badaniem jest ultrasonografia miednicy. Dzięki niej oceniany jest stan jajników i wszystkich struktur.
Leczenie
Proces leczniczy dobierany jest odpowiednio do nasilenia widocznych objawów. Głównie stosuje się hormonalną terapię o charakterze miejscowym. Wdrażana jest aplikacja estrogenów bezpośrednio na obszar pochwy (kremy estrogenow, czopki, globulki, pierścienie dopochwowe). Można uzyskać natychmiastowe nawilżenie i znaczne złagodzenie objawów.
Jeśli miejscowe leczenie nie przynosi poprawy zalecana jest hormonalna terapia zastępcza (HTZ). Wówczas estrogeny uzupełniane są doustnie albo w postaci plastrów. Wspomagająco stosowane są:
- Lubrykanty,
- Preparaty z kwasem hialuronowym.
Nowoczesne metody leczenia
Atrofia może być leczona innowacyjnymi metodami. Jedną z nich jest terapia Indiba. Wykorzystywana jest energia radiowa, która stymuluje produkcję kolagenu w tkankach pochwy. Dzięki temu następuje regeneracja tkanek i szybka poprawa elastyczności.
Drugą stosowaną metodą jest laseroterapia.
Profilaktyka
Zdrowie intymne to priorytet dla każdej z nas. W celu uniknięcia atrofii konieczna jest właściwa, świadoma pielęgnacja stref intymnych. Należy stosować delikatne środki myjące. Okolice intymne należy myć nie częściej niż 2 razy w ciągu dnia. Warto zadbać o regularne wizyty lekarskie. Zauważenie u siebie symptomów obniżonej ilości estrogenów niezwłocznie należy skontaktować ze specjalistą. Im wcześniejsze wykrycie choroby tym krótszy czas na powrót doskonałego nawilżenia i elastyczności pochwy. Kluczowe jest także:
- Ćwiczenie mięśni Kegla (wzmocnienie dna miednicy),
- Odpowiednie nawodnienie (2 litry płynów na dzień),
- Spożywanie pokarmów obfitujących w fitoestrogeny (siemię lniane, soja,
- Regularna aktywność seksualna (penetracja wspomaga krążenie i dba o właściwą elastyczność).
FAQ – najczęstsze pytania
- Do czego prowadzi nieleczona atrofia?
Nieleczona zwiększa ryzyko infekcji. Pojawia się parcie i nietrzymanie moczu.
- Jakie są domowe sposoby?
Niektóre zioła, takie jak nagietek czy rumianek, mają działanie kojące i łagodzące podrażnienia. Można przemywać nimi pochwę i krocze.
- Czy atrofia wyjdzie w cytologii?
Cytologia może uwidocznić zmiany w komórkach (ich zmniejszona liczba). Dodatkowo wykonuje się wymaz i badanie USG.
- Jak najlepiej zregenerować pochwę?
Najlepsze efekty uzyska się przez stosowanie terapii estrogenowej. Ważna jest regeneracja mikroflory pochwy.
Bibliografia:
- Jakimiuk, A. (2019). Problemy ginekologiczne kobiet w okresie menopauzy. Wydawnictwo Czelej.,
- Górska, B. & Zawisza, J. (2016). Menopauza i atrofia pochwy: Terapia hormonalna i alternatywne metody leczenia. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner.,
- World Health Organization (WHO). (2018). The Global Health Observatory: Women’s Health. World Health Organization
