July 24, 2026

Jednym ze spektrum autyzmu (ASD) jest zespół Aspergera. Neurorozwojowy wariant funkcjonowania mózgu ludzkiego nie jest chorobą jednostkową. To całościowe zaburzenie rozwoju. Wielu naukowców słowo “zaburzenie” zamienia na neuroróżnorodność. 

Zespół dotyka 1-4% populacji na całym świecie. Coraz częściej diagnozowany u dorosłych. Uznaje się zespół za formę o wysokim poziomie funkcjonowania. Poznaj najważniejsze informacje.

Historia i nazwa zespołu 

Zespół Aspergera nazwę wziął od nazwiska austriackiego lekarza – Hansa Aspergera. W latach 40. ubiegłego wieku zajmował się badaniem dzieci z trudnościami społecznymi, przystosowawczymi oraz emocjonalnymi. Przez wiele lat odkrycie było mało znane poza państwami niemieckojęzycznymi. W latach 80., brytyjski psychiatra, Lorn Wing, spopularyzował zjawisko zespołu Aspergera. W 1994 roku został oficjalnie wpisany do klasyfikacji DSM-IV jako odrębne zaburzenie. 

Główne przyczyny zespołu 

Etiologia jest złożona. Ma podłoże biologiczne – głównie genetyczne. Upatruje się jej w ok. 200 genach. 

Odrębną grupą są czynniki okołoporodowe. 

Należy obalić popularny mit. Badania naukowe jednoznacznie wykluczyły powiązanie szczepień ochronnych z występowaniem zaburzeń ze spektrum autyzmu. Do dziś nie udało się jednoznacznie wskazać przyczyny. 

Wyróżniamy czynniki biologiczne: 

• Wiek matki,
• Choroby i komplikacje w czasie ciąży/porodu,
• Wylewy dokomórkowe,
• Wcześniactwo,
• Zanieczyszczenie powietrza, 
• Narażenie na promieniowanie elektromagnetyczne.

Wskazywano przyczyny psychospołeczne, takie jak doświadczenia traumatyczne. Dziś badacze uznają koncepcję za bezzasadną. 

Objawy u dzieci i dorosłych 

Asperger objawy wywołuje różnorodne. Pacjenci posiadają wybitną pamięć, pasje badawcze. Negatywne objawy to: 

• Trudności w interakcjach społecznych,
• Intensywne, wybiórcze zainteresowania, 
• Dosłowne rozumienie języka, 
• Nadwrażliwość na bodźce (dotyk, dźwięk), 
• Nadmierna staranność mowy, 
• Brak / znikoma potrzeba komunikacji z otoczeniem,
• Silna potrzeba stałości, powtarzalnych rytuałów. 

Nie występują znaczące opóźnienia w rozwoju mowy czy funkcji poznawczych. Obserwuje się niechęć do pracy w grupie czy niezrozumienie intencji działań innych osób. 

Niestereotypowe zachowania, rutyny i zachowania 

Pacjenci z zespołem posiadają kłopoty z rozpoznawaniem i nazywaniem emocji. Dodatkowo ich zainteresowanie jednym tematem staje się obsesją, przybierając postać fiksacji. Chorzy często nie rozumieją anegdot, metafor, trudno jest im utrzymać kontakt wzrokowy. Pacjenci nie lubią zmian. Cechują się słabą wrażliwością na bodźce sensoryczne (głównie wzrokowe i słuchowe).   

Diagnostyka i kryteria rozpoznania

Przeprowadzany jest wywiad. Diagnozę wystawia lekarz psychiatra. Obserwuje się zachwiania Pacjenta (stosowanie skal obserwacyjnych, testów psychologicznych). Ocenie podlega komunikacja i relacje społeczne, powtarzalne zadania. 

Dodatkowo wyklucza się inne schorzenia, tj. zaburzenia lękowe, ADHD. 

Terapia i leczenie zespołu 

Najwyższą skuteczność odnotowuje Trening Umiejętności Społecznych (TUS). Nauka skupia się na rozpoczynaniu i podtrzymaniu rozmowy, współpracy w grupie, rozwiązywaniu konfliktów.  Często TUS  łączony jest z terapią behawioralną oraz metodami, których celem jest wsparcie komunikacji i regulacja emocji. 

Jeśli zespół leczony jest u dzieci, lekarze wskazują na potrzebę wdrożenia muzykoterapii czy arteterapii (sztuki plastyczne, zajęcia teatralne, biblioterapię). 

To techniki pomagające rozładować napięcie. Dodatkowo rozwijają motorykę. 

Terapia musi zostać indywidualnie dopasowana. 

Nie ma środków farmaceutycznych, które pomagają leczyć zaburzenie. Farmakologia jest stosowana tylko przy obecności innych chorób, takich jak depresja, ADHD, zaburzenia lękowe czy agresja. 

Wsparcie w domu i szkole 

Pacjenci (zwłaszcza dzieci i młodzież), wymagają wsparcia w środowisku. Należy formułować jasne, konkretne polecenia i oczekiwania. Udzielać pomocy w rozpoznawaniu i reagowaniu na emocje. W pracy, szkole, powinny panować jasne zasady, przewidywana organizacja zajęć czy czasu. Osoby lubią dowiadywać się o zmianach z właściwym wyprzedzeniem. Należy podejmować kroki w celu przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. 

FAQ – najczęściej zadawane pytania 

1. Czy jeśli uleczalny?

Zespół Aspergera nie jest chorobą uleczalną. Można stosować metody wspierające rozwój Pacjentów. 

2. Czy jest groźny?

Jeśli jest leczony, Pacjent znajduje się pod stałą opieką specjalistów, nie stanowi bezpośredniego zagrożenia. 

3. Jak objawia się u dzieci?

Najczęściej jest to problem z mową (opóźniony rozwój, niewyraźne słowa). Dodatkowo problem z kontaktami w rówieśniczej grupie. 

4. Na czym polega terapia? 

Nauka i reakcja na emocje, budowanie i podtrzymywanie konwersacji. Gotowość na niespodziewane zdarzenia. 

Bibliografia: 

1. Woodbury-Smith, M. R., & Volkmar, F. R. (2009). Asperger syndrome. European Child & Adolescent Psychiatry, 18(1), 2–11.,
2. Hippler, K., & Klicpera, C. (2016). A Concise History of Asperger Syndrome: The Short Reign of a Troublesome Diagnosis. Current Developmental Disorders Reports, 3, 71–79.,
3. Lehnhardt, F.-G., Gawronski, A., Pfeiffer, K., Kockler, H., Schilbach, L., & Vogeley, K. (2013). The Investigation and Differential Diagnosis of Asperger Syndrome in Adults. Deutsches Ärzteblatt International, 110(45), 755–763.