Jeśli myślisz, że świerzb to rzadkość, musisz wiedzieć, że może Cię spotkać. Poznaj przyczyny, objawy, drogi zakażenia oraz skuteczną profilaktykę.
Charakterystyka świerzbowca
Chorobę o nazwie świerzb, wywołują pasożyty. Dokładnie przez świerzbowce. Bytują w ludzkim naskórku, drążąc w nim tunele. Samica pasożyta składa w skórze jaja. Po ok. 3 dniach wykluwają się z jaj larwy. Przemieszczają się (na powierzchni skóry). Po 2 tygodniach osiągają postać dorosłą, zdolną do rozmnażania. To zakaźna choroba dermatologiczna.
Wyróżnić można inną odmianę choroby – świerzba norweskiego. Objawy zazwyczaj są po 3-6 tyg., od momentu zakażenia. Jeśli ponowni dochodzi do zakażenia, wówczas inkubacja trwa 3 dni.
Drogi zakażenia świerzbem
Wyróżniamy dwie drogi zakażenia:
- Bezpośredni kontakt (z osobą zakażoną). Podanie ręki nie zaraża (za krótki kontakt),
- Kontakt z przedmiotami, użytkowanymi przez zakażoną osobę (ręczniki, pościel, ubrania, obuwie). Pasożyty przeżywają na rzeczach nawet 2-3 dni.
Do zakażenia dochodzi u dzieci i dorosłych. Doskonałym źródłem zakażenia są zabawki (w żłobkach i przedszkolach).
Można wskazać przyczyny zwiększające ryzyko świerzbu:
- Obniżona odporność organizmu,
- Choroby nowotworowe,
- Stosowanie glikokortykosteroidów,
- Niedożywienie.
Najwięcej choruje dzieci. (nieprzestrzeganie warunków sanitarnych, wspólne korzystanie z zabawek). Zwierzęta domowe nie przenoszą świerzba.
Najbardziej charakterystyczne objawy
Pierwsze objawy świerzbu to świąd. Nasila się w nocy (zwiększona aktywność pasożytów przez rozgrzanie ciała). Zmiany skórne przypominają grudki, pęcherzyki, strupki, a także przeczosy.
Przy świerzbu norweskim obserwuje się charakterystyczne pogrubienie warstwy rogowej naskórka. Na skórze powstaje tzw. łuska, jak również brodawkowate nawarstwienie naskórka. Dodatkowo występuje pogrubienie (pobruzdowanie) płytek paznokciowych i zmiany przy wałach okołopaznokciowych. Przy drapaniu zmian możliwe nadkażenia bakteryjne.
Typowa lokalizacja świerzba
Najczęściej zmiany od świadku są widoczne na:
- Dłoniach (boczne powierzchnie palców),
- Stopach,
- Twarzy,
- Owłosionej skórze głowy,
- Pośladkach,
- Karku,
- Kolanach,
- Zgięciach i fałdach skórnych,
- Okolicach pępka,
- Brodawkach sutkowych u Kobiet,
- Okolicy płciowej (wśród mężczyzn).
U dzieci typowo na dłoniach, podeszwach stóp.
Jak rozpoznać świerzb?
Występują typowe objawy kliniczne przy chorobie. Pomocny jest wywiad rodzinny (objawy wśród domowników). Bywa mylony z:
- Atopowym zapaleniem skóry,
- Chorobą Duhringa,
- Wypryskiem kontaktowym,
- Osutką polekową.
Metody leczenia
Główną metodą na walkę ze świerzbem jest miejscowa aplikacja leków (hamujących rozwój pasożytów). Na początku wdrażane zostają preparaty keratolityczne, z benzoesanem benzylu, siarką. Permetryna stanowi lek pierwszego wyboru. Aplikacja odbywa się jednorazowo (8-10 godzin).
Ich zadaniem jest złuszczenie łuski oraz zgrubiałego naskórka. Kolejno wdrażane są leki doustne, a także miejscowe środki przeciwświerzbowe.
Na świąd skóry skuteczne są emolienty łagodzące, leki przeciwhistaminowe.
Dodatkowe zabiegi przy chorobie
Lekarze wskazują, że leczeniem muszą być objęte osoby mieszkające razem (nawet bez objawów). Niezbędna jest zmiana pościeli, przyborów toaletowych czy ręczników. Pranie musi odbywać się w 60°C (minimalna dopuszczalna temperatura), a rzeczy po wysuszeniu uprasowane. Rzeczy, których się nie pierze – należy umieścić na 72 godziny (w foliowym worku) albo mrozić przez 12 godzin.
Świąd poświerzbowy
Należy zaznaczyć, że może wystąpić świąd poświerzbowy (po leczeniu). To naturalny objaw. Nie wskazuje na nieskuteczność leczenia. Skóra jest podrażniona i wymaga czasu na regenerację.
Profilaktyka i zasady higieny osobistej
Skuteczne zapobieganie świerzbowcowi to:
- Częste mycie rąk,
- Korzystanie z własnych przyborów, tj. bielizny, ręczników,
- Dokładne, codzienne kąpiele ciała,
- Unikanie wkładania brudnych rąk do buzi, nosa czy uszu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźny?
Tak, nieleczony wywoła rozległe zmiany skórne, zapalenie tkanki podskórnej czy czyraki.
- Kogo najczęściej dotyka?
Dzieci, przez brak podstawowej, elementarnej higieny.
- Kto najgorzej lprzechodzi?
Seniorzy, ze względu na wiotką, delikatną skórę.
- Czy jest uleczalny?
Tak, świerzb jest chorobą uleczalną. Im szybsze właściwe działania, tym sprawniej dojdzie do pełnego wyleczenia.
Bibliografia
- Jankowska-Konsur A., Maj J.: Świerzb. W: Windak A. (red.), Medycyna rodzinna. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Poznań: Termedia, 2015, s. 649–650.,
- Rędzio M., Wilkowska A.: Choroby pasożytnicze: świerzb. W: Nowicki R., Wilkowska A. (red.), Dermatologia: wybrane przypadki kliniczne. Warszawa: Medical Education, 2016, s. 69–72,
- World Health Organization: Scabies – Fact Sheet. 2023.
