Refluks żółciowy jest przypadłością, która wiąże się z cofaniem żółci z dwunastnicy ponownie do żołądka. W niektórych przypadkach treść (żółć) cofać się może nawet do przełyku. Wątroba jest odpowiedzialna za wydzielanie żółci (gromadzi się w pęcherzyku żółciowym). Jest to zaburzenie o charakterze czynnościowym, patologicznym, mogące wywołać zaburzenia metaboliczne.
Przyczyny refluksu
Różnorodne symptomy mogą wywoływać refluks żółciowy. Głównie jest to:
- Osłabienie zwieracza przełyku,
- Nieodpowiednia dieta,
- Przewlekły stres,
- Szybki styl życia,
- Urazy brzucha,
- Otyłość i nadwaga,
- Palenie tytoniu,
- Nadmierne spożywanie alkoholu,
- Cukrzyca,
- Niedostateczna perystaltyka (ruchy mięśni przesuwających pokarm w dół jelit).
Jednak najczęściej jest to nieprawidłowe działanie odźwiernika, który oddziela przestrzeń żołądka od przełyku. Przy prawidłowym trawieniu zwieracz Oddiego pełni funkcję regulującą przepływ żółć – dwunastnica. Przy refluksie żółciowym mechanizm jest zaburzony, żółć cofana jest do żołądka i fragmentów jelitowych. Problem uwidacznia się po skomplikowanych operacjach chirurgicznych w jamie brzusznej (np. resekcja żołądka). Dochodzi do zmiany anatomicznej układu trawiennego.
Objawy
Objawy refluksu mają różne nasilenie, cechując się nawracającym charakterem. Najczęściej odczuwa się:
- Zgagę,
- Kwaśne odbijanie,
- Pieczenie w przełyku,
- Ból brzucha,
- Uczucie gorzkiego smaku w buzi,
- Trudności z połykaniem,
- Ból w klatce piersiowej,
- Ból w nadbrzusza po 30-60 minutach od posiłku,
- Uczucie pełności,
- Nudności
.
Refluks żółciowy a żołądkowy (GERD)
Refluks żółciowy mylony jest z refluksem żołądkowo-przełykowym. Jest mniej uciążliwy, niż wariant żołądkowo-przełykowy. Przy GERD obserwuje się zarzucanie treści intensywnie zakwaszonej. Podrażnieniu ulega błona śluzowych całego przełyku. Uwidaczniają się owrzodzenia przełyku. Dla GERD istnieje sprawdzone leczenie farmakologiczne.
Diagnostyka
Kluczowe znaczenie w skutecznej diagnozie ma gastroskopia. Chorobę często udaje wykryć się tylko przy wykonaniu tego badania, ponieważ żółć do dwunastnicy przepływa przez tzw. brodawkę Vatera. Problem może nie dawać zauważalnych objawów.
Podstawową metodą jest test HIDA. Stosuje się w teście znacznik radioizotopowy (spożywany jest z nim posiłek). Takie działania umożliwiają śledzenie przepływu treści pokarmowej w żołądku. Znacznik wykonuje zdjęcia. Dzięki temu możliwa jest ocena cofania treści do żołądka.
Wskazać należy też badanie Bilitec. Polega na długoterminowym pomiarze ilości żółci, która znajduje się w żołądku. Konieczne jest nałożenie cienkiej sondy nosowo-żołądkowej. Sonda podłączona jest do rejestratora 12 godzin.
Leczenie
Warto wiedzieć, co pomaga na refluks i jak się go leczy. Stosowane środki farmakologiczne to kwas ursodeoksycholowy wraz z inhibitorami pompy protonowej. Ich zadaniem jest hamowanie wydzielania soków żołądkowych. Niekiedy zalecany jest metoklopramid.
Prowadzona jest lekkostrawna dieta (eliminacja smażonych mięs, grzybów, roślin strączkowych). Powinna być bogata w białka i uboga w tłuszcz i węglowodany. Posiłki gotuje się na parze. Co ważne, spożywanie posiłków powinno być regularne, a porcje małe, a częste. Wspomagająca stosuje się ziołolecznictwo (rumianek, podbiał pospolity, nagietek lekarski czy prawoślaz). Można stosować napary ziołowe, które pomogą w łagodzeniu objawów.
Powikłania
Nieleczony refluks doprowadza m.in. do:
- Przewlekłe zapalenia żołądka
- Nadżerki układu pokarmowego,
- Przewlekłe zapalenie przełyku,
- Stanów zapalnych błony śluzowej,
- Uszkodzenia błon śluzowych,
- Choroby wątroby,
- Zwężenie przełyku,
- Krwawienie przewodu pokarmowego,
- Schorzeń dróg żółciowych,
- Rak przełyku (gruczolakorak).
FAQ- najczęstsze pytanie o refluks
- Czy jest groźny?
Nie, o ile jest leczony. Inaczej może wywołać poważne powikłania.
- Ile trwa atak?
Indywidualnie u Pacjenta. Najczęściej 30-60 minut, a atak pojawia się po posiłku (czasami kilka godzin).
- Czy jest uleczalny?
U wielu Pacjentów objawy można doskonale kontrolować farmakologią i dietą. Niekiedy interwencja chirurga jest niezbędna.
- Co najbardziej boli?
Głównie nadbrzusze wraz z klatką piersiową. Oprócz tego gardło.
Bibliografia
- Smith T.R. Zgaga i refluks żołądkowy: objawy, badania, leczenie, styl życia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2011. ISBN 978-83-200-4264-1,
- Majewski M., Marciniak M. Refluks, zgaga, choroba refluksowa przełyku. EscapeMagazine.pl, 2025,
- Kokurewicz K. Choroba refluksowa przełyku: poradnik dla pacjenta. Toruń: EscapeMagazine.pl, 2010. ISBN 978-83-61744-44-3.
