W lekarskich gabinetach problem z układem pokarmowym to codzienność. Zgłaszają się Pacjenci w różnym wieku. Nietolerancja i alergia na gluten to coraz częstsza diagnoza. Białko występujące w pszenicy (życie, jęczmieniu, owsie czy orkiszu), to gluten. Poznaj najważniejsze informacje.
Przyczyny nadwrażliwości na gluten
Nietolerancja glutenowa wynika z nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego. Chodzi o przeciwciała IgG i IgA. Organizm zwraca się przeciwko własnym tkankom (choroba autoimmunizacyjna).
Alergia wywoływana jest przez przeciwciała IgE.
Przy nietolerancji glukozy w wariancie NCGS, przyczyną są swoiste kompleksy przeciwciał IgG. Przedostają się one do krążenia przez upośledzoną barierę jelitową.
Przyczyną nieprawidłowości we wchłanianiu jelitowym mogą stanowić:
- Zatrucia,
- Antybiotykoterapia,
- Nieprawidłowa flora jelitowa,
- Zabiegi chirurgiczne.
Mechanizm powstania alergii
W glutenie znajduje się gliadyna. Generuję autoprzeciwciała, tzw. anty-tTG. Niszczą one nabłonek jelita. W dłuższej perspektywie dochodzi do zaniku kosmków jelitowych.
Charakterystyczne objawy alergii
Objawy uczulenia na gluten pojawiają się szybko (nawet po kilku minutach od zjedzenia). Pojawia się ból brzucha, nudności, wymioty. Niekiedy biegunki albo zaparcia. Silne wzdęcia i gazy. Do tego rozdrażnienie, wysypka lub świąd na ciele.
Przy nietolerancji na gluten (celiakii) objawy widoczne są po upływie kilku dni, a nawet tygodni. Dodatkowo narastają z wiekiem, cechują się przewlekłością. Przez wiele lat nietolerancja może być bezobjawowa. Najczęstsze objawy to:
- Biegunka,
- Zapalenie śluzówki jelita cienkiego,
- Zanik kosmków jelitowych,
- Wzdęcia,
- Bóle brzucha,
- Utrata masy ciała,
- Przewlekłe zmęczenie,
- Dolegliwości skórno – stawowe,
- Powracające bóle głowy,
- Huśtawka nastrojów,
- Depresja,
- Niedobory żywieniowe,
Najbardziej zintensyfikowane objawy nietolerancji widoczne są u dzieci. W skrajnych przypadkach dochodzi do upośledzenia rozwoju i wzrostu.
Przy wariancie NCGS objawy są zależne od miejsca osadzenia przeciwciał.
Wpływ glutenu na układ nerwowy
Gluten oddziałuje na układ nerwowy. Najczęściej prowadzi do tzw. mgły mózgowej. Oznacza to silne problemy z koncentracją, pamięcią. Trudności w nauce czy pracy. Występuje przewlekłe zmęczenie, drażliwość. Dodatkowym objawem jest drętwienie albo mrowienie kończyn.
Diagnostyka laboratoryjna
Badania na nietolerancję glutenu to oznaczenie przeciwciał anty-tTG (transglutaminazy tkankowej) w klasie IgA oraz IgA całkowitej. Jeśli wyniki są dodatnie, przeprowadza się kolejno testy w klasie IgG.
Jeśli badania nie dają jednoznacznych wyników, zalecane jest oznaczenie EMA (przeciwciała przeciwko endomysium EmA) w klasie IgA albo IgG. Najczęściej wykonuje się przy chorobach wątroby albo autoimmunologicznych.
Ważne – badania przeprowadza się przy spożyciu glutenu. Jego brak w diecie może zafałszować wyniki.
Dieta bezglutenowa – naczelne zasady
Leczenie polega na wyeliminowaniu z pożywienia:
- Pieczywa,
- Makaronu,
- Kaszy,
- Dań instant,
- Przetworzonej żywności,
- Naleśniki,
- Pierogi,
- Wafle,
- Pizza,
- Panierki i produkty w panierkach.
Dieta musi być prowadzona pod kontrolą lekarza. Nie można wprowadzać jej “na własną rękę”. Wyeliminowane produkty muszą być zastąpione innymi, wartościowymi. Bez obaw można jeść np. ryż, mięso, ryby, jajka, warzywa, owoce czy nabiał.
Dieta to jedyna, skuteczna metoda leczenia. Eliminacja produktów glutenowych musi być czasowa albo stała. Pierwsze efekty, ustąpienie objawów, widoczne jest po kilku tygodniach.
Na rynku odnaleźć można wiele produktów z logo przekreślonego kłosa. To asortyment dedykowany dla osób nie mogących spożywać glutenu.
Pułapki w diecie bezglutenowej
Podczas stosowania diety bezglutenowej należy uważać na pułapki. Ukryty gluten może znajdować się w mało oczywistych produktach, takich jak np. wędliny, słodycze, sosy, sery. Niekiedy odnaleźć go można nawet w jogurtach. Wskazać należy również:
- Kostki rosołowe,
- Gotowe mieszanki przypraw,
- Piwo (produkowane z jęczmienia).
Naturalne zamienniki glutenu
Na rynku znaleźć można naturalne zamienniki dla glutenu. Jest nim mąka jaglana, kukurydziana, ryżowa, z ciecierzycy, gryczana. Dostępna jest także mąka kokosowa czy migdałowa, które świetnie nadają się do wypieków. Najbardziej lekka i uniwersalna jest mąka ryżowa.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Jak sprawdzić czy jestem uczulona?
Szybką metodą są testy skórne (punktowe). Nanosi się niewielką ilość alergenów na skórę. Można wykonać też testy z krwi.
- Co na alergię u 2- latka?
Stosowane są leki przeciwhistaminowe. Dodatkowo krople do nosa, właściwe kremy i maści.
- Czy przy Hashimoto można gluten?
Niektóre badania sugerują, że osoby z Hashimoto mogą mieć większą tendencję do rozwoju celiakii. Jednak zasadniczo nie ma przeciwwskazań.
- Czy domowy test jest wiarygodny?
Testy domowe mogą być jedynie wskazówką. Najdokładniejsze są jednak testy w lekarskim gabinecie.
Bibliografia
- Krukowska, A. (2015). Choroby autoimmunologiczne a dieta bezglutenowa. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.,
- Biesiada-Drzazga, A., & Kruczyńska, J. (2017). Dieta w celiakii i nietolerancji glutenu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM,
- World Health Organization. (2021). Celiac Disease and Gluten Sensitivity: A Global Perspective. Geneva: World Health Organization.
