W czasie rozpadania się czerwonych krwinek mówimy o hemolizie krwi. Co jest przyczyną takiego zjawiska, a także jak wygląda leczenie? To złożone zagadnienie, które wymaga pogłębionej analizy.
Krótka definicja
W zdrowym organizmie krwinki czerwone żyją przez około 120 dni. Proces starzenia następuje etapami. Makrofagi zajmują się eliminacją coraz mniej aktywnych krwinek czerwonych. Proces zachodzi w śledzionie, a także w wątrobie czy szpiku kostnym. Jeśli ma miejsce przedwczesny, a tym samym patologiczny rozpad erytrocytów, mówimy o hemolizie krwi. Proces sprawia, że składniki komórek krwi zostają uwolnione do osocza.
Wyróżnić można także tzw. hemolizę in vitro. Oznacza przypadkowe, mechaniczne uszkodzenie erytrocytów w czasie pobieranie krwi.
Przyczyny dolegliwości
Przyczyny hemolizy dzielimy na czynniki fizyczne, biologiczne, jak również chemiczne.
Jedną z najczęstszych jest wrodzony defekt krwinek czerwonych wewnątrzkrwinkowych. Warto podać konkretne przykłady, tj. talasemia, wrodzona sferocytoza, a także niedokrwistość sierpowata.
Do przyczyn hemolizy krwi zalicza się także:
- Choroby autoimmunologiczne (tj. toczeń rumieniowaty,
- Przyjmowanie leków, głównie przeciwmalarycznych czy sulfonamidów,
- Infekcje o podłożu bakteryjnym (Streptococcus), wirusowym (zapalenie wątroby wirusowe), a także pasożytnicze (malaria),
- Urazy mechaniczne, jeśli u Pacjenta wszczepiona została sztuczna zastawka serca,
- Toksyny (tj. metale ciężkie – ołów i miedź, czy chemiczne, takie jakie fenacetyna).
Jak poznać hemolizę krwi?
Objawy hemolizy to często niezwykle blada skóra Pacjenta albo jej znaczne zażółcenie. Żółty kolor pojawia się także na białkach gałki ocznej. Pacjent ponadto odczuwa silne zmęczenie wraz z okresowo pojawiające się zawroty głowy. Charakterystyczne jest ciemne zabarwienie moczu, połączone z bólami brzucha. Niekiedy obserwuje się także duszności wraz z przyspieszoną akcją serca. Przy niektórych postaciach dolegliwości, można zaobserwować powiększenie śledziony czy wątroby.
Hemoliza krwi może doprowadzić do wstrząsu, znacznego spadku ciśnienia krwi, co będzie wiązać się z utratą świadomości.
Należy zaznaczyć, że dolegliwość o charakterze długotrwałym, która nie jest intensywnie nasilona, może nie wywoływać żadnych objawów u Pacjentów. Jeśli występuje umiarkowanie obniżony poziom hemoglobiny, wówczas obserwuje się tylko problemy z koncentracją, osłabienie, znużenie, co trudno jednoznacznie powiązać z hemolizą krwi.
Diagnostyka
Hemoliza krwi wymaga profesjonalnej diagnostyki. Podstawowym przeprowadzanym badaniem jest morfologia krwi obwodowej. Ukazuje ona niedokrwistość, jak również retikulocytozę (zwiększona ilość niedojrzałych erytrocytów). Badanie pozwala na określenie nieprawidłowości w rozmiarze oraz kształcie erytrocytów.
Wskazane jest także oznaczenie hemoglobiny. Pomocne w diagnostyce jest badanie ogólne moczu. Może ono pokazać zwiększone wydalanie urobilinogenu. Dodatkowo mocz pozwala na zróżnicowanie miejsca rozpadu erytrocytów.
W celu określenia dokładnej przyczyny hemolizy wykonuje się test z zakwaszonym roztworem glicerolu. W celu dokonania oceny układ krzepnięcia, przeprowadzane są także badania serologiczne oraz mikrobiologiczne, tj. czas protrombiny (PT), czy poziom D-dimerów.
Leczenie
Zróżnicowanie leczenia wynika z odmiennych przyczyn dolegliwości. Jeśli hemoliza krwi wynika z zakażeń, niezbędna jest antybiotykoterapia albo leki przeciwwirusowe. Jeśli problem wywołują choroby autoimmunologiczne, stosowana jest terapia immunosupresyjna. Do przyczyn wrodzonych niezbędna jest transfuzja krwi. U niektórych Pacjentów przeprowadzana jest splenektomia, czyli usunięcie śledziony. Nie można pominąć także leczenia objawowego, które najczęściej wiąże się z suplementacją kwasu foliowego połączonego z żelazem.
Stany alarmowe, które wskazują na szybką potrzebę konsultacji medycznej
Ostra hemoliza krwi to stan, który wywołuje bezpośrednie zagrożenie dla życia Pacjentów. Niezwłocznie skontaktuj się z medykiem, jeśli zauważysz u siebie:
- Brunatny albo czerwony mocz,
- Tachykardie i problem z oddychaniem,
- Dreszcze, niepokój albo wysoką gorączkę,
- Sinica albo wstrząs,
- Utrata świadomości.
FAQ- najczęstsze pytania o hemolizie
- Czy hemoliza jest nowotworem?
Nie, hemoliza krwi nie jest chorobą nowotworową. To skutek albo objaw innych chorób.
- Czy to groźna dolegliwość?
Nie zawsze, jednak patologiczna hemoliza to dolegliwość, która może wywołać poważne uszkodzenia nerek, a w skrajnych przypadkach nawet może doprowadzić do zgonu.
- Czy transfuzja krwi może wywołać hemolizę?
Tak, mamy wówczas do czynienia z relacją poprzetoczeniową hemolityczną. Ma to miejsce w przypadku grupowej niezgodności krwi.
- Jak zapobiegać hemolizę?
Profilaktyka polega na wzmożonej ostrożności w przyjmowaniu leków. Warto wykonywać regularne kontrole o charakterze hematologicznym.
Bibliografia:
- Hoffman, R., Benz, E. J., Silberstein, L. E., Heslop, H. E., Weitz, J. I., Anastasi, J., & Salama, M. E. (2018). Hematology: Basic Principles and Practice,
- Jakubowska, J., & Sieczka, A. (2019). Hemoliza krwi – przyczyny, skutki i zapobieganie w praktyce laboratoryjnej. Diagnostyka Laboratoryjna, 55(3), 205–212.,
- Kędzia, A., & Bębenek, M. (2017). Podstawy hematologii klinicznej. Wrocław: Elsevier Urban & Partner.