Ślepota barwna, inaczej daltonizm, to zaburzenie widzenia, mające wpływ na percepcję kolorów. Chorzy nie potrafią rozróżniać pewnych kolorów. Postrzegają niektóre barwy w sposób zniekształcony. Dla zdrowych osób, pewne kolory są wyraźnie inne. Dla Pacjentów z daltonizmem, ich rozgraniczenie jest problemem. Choroba jest wadą rozwojową wzroku. Poznaj najważniejsze informacje.
Przyczyny omawianej dolegliwości – czy choroba jest dziedziczna?
Główną przyczyną jest dziedzina wada wzroku (recesywna cecha chromosu X). Dlatego częściej występuje u mężczyzn, niż u kobiet. Istnieją pewne genetyczne zależności. Jeśli matka przenosi gen daltonizmu, a ojciec nie jest nosicielem tego genu, syn może odwdzięczyć chorobę.
Jeśli matka przekazuję gen na jednym z chromosomów X, a ojciec również na chromosomie Y, zrodzona córka będzie tylko nosicielem bezobjawowym. Dlatego dziedziczenie choroby jest zawiłe. To, że któreś z rodziców dziecka cierpi na ślepotę barwną, nie oznacza automatycznie, że przenosi dolegliwość na swojego potomka. Bardzo ważny jest układ genetyczny.
Inne, potencjalne przyczyny to:
- Mechaniczne urazy oka,
- Choroby przewlekłe oczu (zaćma, neuropatia nerwu wzrokowego),
- Przyjmowanie doustnych leków (np. przeciwgruźlicze, hydroksychlorochina, digoksyna, leki przeciwpadaczkowe i psychiatryczne),
- Uszkodzenie nerwu wzrokowego/ siatkówki,
- Nieprawidłowy rozwój receptorów światła w siatkówce.
Rodzaje daltonizmu
Choroba występuje w różnym stopniu nasilenia. Trzy główne rodzaje to:
- Tritanopia, ślepota na kolor niebieski. Występuje najrzadziej,
- Deuteranopia, ślepota na zieleń. Najczęściej występująca postać choroby,
- Protanopia, ślepota na czerwień. Kolor wydaje się ciemniejszy, często mylony z brązem,
- Achromatopsja, to daltonizm tzw. całkowity. Widzi się świat tylko w odcieniach szarości. Często łączy się ze światłowstrętem, obniżoną ostrością wzroku.
Główne objawy daltonizmu
Oprócz zaburzenia w odbiorze barw, osoby z daltonizmem cierpią na swojego rodzaju światłowstręt. Zaburza on codziennie funkcjonowanie. Utrudnia wykonanie normalnych czynności. Występuje mylne podawanie odcieni. Dolegliwości nasilają się przy słabym oświetleniu. Dodatkowo występują problemy z odróżnianiem kolorów o zbliżonej jasności. Wystąpić może również oczopląs. Lekarze wskazują, że najczęściej występują tylko problemu z rozróżnianiem kolorów.
Diagnostyka medyczna problemu
Test Ishihary stanowi specjalistyczną ocenę wzroku (specjalnie zaprojektowaną do identyfikacji daltonizmu). Pacjent otrzymuje zestawy kolorowych obrazków, na których musi odnaleźć ukryte symbole czy liczby. Pacjenci z daltonizm nie wykonają tego zadania. Symbole naniesione są barwach, które najczęściej nie są rozróżniane przez chorych.
Stosuje się także testy Farnswortha – Munsella. Polega na uporządkowaniu elementów w różnych kolorach, według ich odcieni. To badanie, dzięki któremu precyzyjnie określa się rodzaj daltonizmu.
Rzadko wykonywany jest anomaloskop. Jest to specjalistyczne badanie, które pozwala na ocenę umiejętności rozróżniania poszczególnych barw.
Ważny jest wywiad medyczny, historia rodzinna, występujące objawy. Pomaga to we wstępnym wykluczeniu innych dolegliwości (np. kurzej ślepoty).
Dodatkowo, jeśli problemy z odróżnianiem barw pojawiły się nagle (wcześniej widzieliśmy normalnie), najprawdopodobniej są wynikiem choroby oczu, nerwu wzrokowego, czy też innego problemu zdrowotnego. Nie będą objawem wrodzonego daltonizmu.
Czy można leczyć daltonizm?
Ślepota barwna nie podlega leczeniu całkowitemu wyleczeniu (w większości przypadków). Wynika z uwarunkowań genetycznych, tj. nieprawidłowego działania czopków w siatkówce. Można jednak zastosować techniki łagodzące objawy, opóźniające rozwój choroby. Jedną z nich jest zażywanie luteiny. Pomaga w ochronie siatkówki oka. Dostępne są specjalistyczne okulary/ soczewki, pomagające rozróżnić kolory. Istnieje też wiele ułatwień dnia codziennego – aplikacje mobilne, oprogramowania komputerowe, pomagają w identyfikacji kolorów.
Trwają badania nad terapią genową. Nie stała się nadal standardową formą leczenia omawianej przypadłości.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest dziedziny?
Tak, ale to zależy od układu genetycznego. Czasami można być tylko bezobjawowym nosicielem.
- Czy jest zaraźliwy?
Nie, daltonizmem nie można zarazić się przez używanie tych samych przedmiotów, czy przez przebywanie w tym samym pomieszczeniu.
- Czy daltoniści mogą prowadzić samochód?
Tak, jednak przepisy w Polsce wymagają od kierowcy prawidłowego rozpoznawania określonych barw i sygnałów podczas badania lekarskiego.
- Czy daltonizm postępuje z biegiem lat?
Wrodzony daltonizm nie pogłębia się. Z wiekiem, nawet u zdrowych osób, mogą pojawić się zaburzenia widzenia barw.
Bibliografia
- Deeb, S. S. (2004). Molecular genetics of colour vision deficiencies. Clinical and Experimental Optometry, 87(4–5), 224–229.,
- Neitz, J., & Neitz, M. (2011). The genetics of normal and defective color vision. Vision Research, 51(7), 633–651.,
- Brown, A. M., & Lindsey, D. T. (2005). Color and language: Worldwide distribution of Daltonism and distinct words for “blue”. Visual Neuroscience, 22(5), 659–667.
