Istnieją dolegliwości, które obejmują całe ciało Pacjentów. Nazywane są chorobami autoimmunologicznymi. Grupa schorzeń zaliczana do tego nazewnictwa cechuje się nieprawidłowym działaniem układu odpornościowego. Organizm identyfikuję własne tkanki jako obce, rozpoczynając atak z użyciem mechanizmów immunologicznych. Dział immunologii w medycynie jest jednym z najprężniej rozwijających się dziedzin współczesnej medycyny.
Przyczyny
Kluczowe jest poznanie przyczyn chorób autoimmunologicznych. Do dziś nie są jasno określone. Wśród najbardziej popularnych, potencjalnych przyczyn, znalazły się:
- Uwarunkowania środowiskowe (narażenie na promieniowanie UV, niedobory witaminy D, narażenie na chemiczne pestycydy),
- Uwarunkowania genetyczne,
- Czynniki infekcyjne (zarażenie określonymi typami patogenów).
Dla przykładu, jeśli występuje cukrzyca typu I, dochodzi do mutacji genu INS.
Rodzaje chorób autoimmunologicznych
Wyróżnia się różne choroby autoimmunologiczne – około osiemdziesięciu. Dolegliwość o takiej charakterystyce mogą dotyczyć każdego rodzaju tkanki, narządu albo układu w naszym organizmie. Niektóre rodzaje chorób dotyczą tylko pewnego obszaru, a inne swoim zakresem obejmują całe ciało. Na różne rodzaje schorzeń autoimmunologicznych cierpi około 3-5% populacji na całym świecie.
Wyróżnia się dwie główne grupy; układowe (obejmują liczne narządy albo wiele układów), np. toczeń rumieniowaty układowy albo narządowo – swoiste (ograniczone do jednego organu), np. cukrzyca typu I.
Może okazać się, że choroba dotyka tylko jednego układu, np. stwardnienie rozsiane.
Najczęściej występujące to:
- Reumatoidalne zapalenie stawów,
- Łuszczyca,
- Choroba Hashimoto (dysfunkcja tarczycy),
- Cukrzyca typu I,
- Celiakia (nietolerancja glutenu),
- Choroba Gravesa-Basedowa (nadczynność tarczycy),
- Łysienie plackowate (zaatakowanie mieszków włosowych),
- Nieswoiste choroby zapalenia jelit (znane jako IBD, to wrzodziejące zapalenie jelita grubego).
Objawy
Warto wiedzieć o objawach chorób autoimmunologicznych. To ogromny przekrój w zależności od rodzaju schorzenia. Wynikają ze specyfiki poszczególnych narządów w ciele, w których obserwuje się proces chorobowy. Pomimo to występuje kilka wspólnych objawów, które występują w większości przypadków chorób autoimmunologicznych:
- Przewlekłe zmęczenie,
- Bóle stawów i mięśni (ból, sztywność, deformację),
- Wysypki skórne,
- Zwiększoną męczliwość,
- Stany podgorączkowe bądź niewielkie gorączki
Jeśli choroby dotyczą ośrodkowego układu nerwowego, wówczas występują zaburzenia w funkcjach neurologicznych. Do typowych zalicza się:
- Zaburzenia w mowie,
- Zaburzenia w widzeniu,
- Problemy z czuciem,
- Zaburzenia koordynacji,
- Zawroty głowy
Dodatkowo objawy ulegają zaostrzeniu, pojawiają się nowe, by potem chwilowo ulec wyciszeniu.
Jeśli choroby obejmują układ trawienny, obserwowane są biegunki, zaburzenia wchłaniania, wzdęcia, zaparcia, nudności czy wymioty.
Diagnostyka
Pierwszy krok to wywiad medyczny. Zlecane są różnorodne badania laboratoryjne – diagnostyka chorób autoimmunologicznych jest złożona. Najczęściej bada się morfologię krwi, oznacza się współczynnik stanu zapalnego w organizmie – CRP. Oznaczane są również przeciwciała przeciwjądrowe czy stężenia składowych dopełniacza (uczestniczy we wrodzonych mechanizmach odpornościowych). Wykonanie takich badań pozwala na wykrycie podstawowych zmian. Pogłębiona diagnostyka to wykrywanie specyficznych typów przeciwciał.
Badania pokazują, że na schorzenia autoimmunologiczne dwukrotnie częściej chorują Kobiety.
Leczenie
Leczenie zależne jest od danego typu choroby autoimmunologicznej. Niestety często proces leczenia nie jest w stanie usunąć przyczyny, która wywołuje objawy. Proces skupia się na spowalnianiu postępowania schorzeń oraz minimalizowaniu objawów. Dodatkowo leczenie skupia się na zmniejszeniu częstotliwości wzmożonych okresów natężenia dolegliwości. Takie momenty określane są jako tzw. rzuty, które występują w wielu rodzajach chorób autoimmunologicznych. Do najczęściej stosowanych farmaceutycznych środków zaliczane są m.in. leki z grupy glikokortykosteroidów oraz leki immunomodulujące.
Jeśli choroby typu autoimmunologicznego nie będą leczone, mogą mieć poważne powikłania, np. nowotwory. Dobór właściwego leczenie jest niejednokrotnie wyzwaniem i wymaga wielu prób i obserwacji.
FAQ- najczęstsze pytania do chorób autoimmunologicznych
- Czy schorzenia są groźne?
Tak, zwłaszcza, gdy nie są leczone oraz kontrolowane. Mogą wywołać np. złośliwe nowotwory.
- Jak wygląda profilaktyka?
Nie ma skutecznej profilaktyki. Można tylko regularnie wykonywać badania obrazowe i laboratoryjne.
- Czy choroby są uleczalne?
Większość chorób nie jest uleczalna i ma charakter przewlekły. Leczenie to tylko kontrola objawów.
- Czy stres może wywołać dolegliwości autoimmunologiczne?
Tak, ponieważ przewlekły stres osłabia układ odpornościowy. Dodatkowo zwiększa też stan zapalny w organizmie.
Bibliografia:
- Belnia E., Stelmasiak Z., Papuć E., Stwardnienie rozsiane a inne choroby autoimmunologiczne. Neurologia i Neurochirurgia Polska. 2007;41(3):259–266,
- World Health Organization (WHO). Principles and methods for assessing autoimmunity associated with exposure to chemicals. WHO Environmental Health Criteria 236.,
- Sebastian Agata, Wiland Piotr (red.)
- Choroby autoimmunizacyjne w praktyce ambulatoryjnej. Tom 1. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2025.
