Ból występujący przed oraz w trakcie menstruacji, określany jest mianem zespołu bolesnego miesiączkowania. Dotyka 3-10% kobiet na świecie. Odczucie dolegliwości jest indywidualne u każdej Pacjentki.
Mechanizm powstania bólu
Dolegliwość uwidacznia się na skutek nadmiernej aktywności czynników zapalnych zlokalizowanych w obrębie macicy. Ból może wynikać również z chorób układu rozrodczego, ogólnoustrojowego albo pokarmowego.
Fizjologicznie macica kurczy się, aby opróżnić nagromadzoną krew. Produkowane są prostaglandyny nasilające czynność mięśniówki, co bezpośrednio wywołuje ból przy menstruacji. Nasilenie bólu pojawia się na skutek zwiększonego napięcia układu współczulnego. Dolegliwości może być również wynikiem niewystarczającego przepływu krwi przez macicę.
Ból pierwotny i wtórny
Wyróżnia się ból pierwotny i wtórny. Typ pierwotny wynika z obkurczania się macicy, co wywołuje dyskomfort, ale nie przez choroby. Problemy z okresem stają się widoczne do 2 lat od pierwszej miesiączki. W czasie miesiączki macica wytwarza dużo prostaglandyn. Są to substancję wywołujące silne skurcze. Ból pierwotny rozpoczyna się na 1-2 dni przed miesiączką, trwając 3 dni.
Ból wtórny przy miesiączce może być wywołany przez takie choroby jak:
- Endometrium,
- Adenomiozy,
- Mięśniaków macicy,
- Polipów na macicy,
- Nowotworów,
- Zwężenia kanału szyjki macicy (po zabiegach albo operacji),
- Nieprawidłowości hormonalnych.
Dotyczy najczęściej kobiet w wieku średnim i starszym. Może pojawić się u Pacjentek, które wcześniej nie borykały się z żadnymi dolegliwościami o takim podłożu.
Objawy towarzyszące
Objawy bólu menstruacyjnego to szeroki zbiór odczuwanych dolegliwości. Przy bólu pierwotnym odczuwany jest ucisk, skurcz, w dolnej części brzucha. Ból może rozlewać się aż na obszar ud czy dolnej części pleców. Lekarze wskazują , że zaobserwować można:
- Bóle głowy,
- Biegunki,
- Bóle kostkowe,
- Nudności albo wymioty,
- Kołatanie serca,
- Ogólne osłabienie,
- Senność,
- Wahania nastroju,
- Drżenie rąk,
- Zaburzenia w utrzymaniu równowagi
Ból może zostać poprzedzony tzw. PMS, czyli zespołem napięcia przedmiesiączkowego. Wówczas obserwuję się tkliwość i obrzęk piersi, gromadzenie wody, nadmierną pobudliwość oraz zmienność nastroju. Potęgować ból mogą również czynności zewnętrzne, takie jak palenie, zmęczenie i niedobór snu. Nikotyna obkurcza naczynia, przyczyniając się do zwiększenia niedokrwienia macicy.
Inne objawy towarzyszące przy bólu wtórnym są zmienne w zależności od choroby, która je wywołuje.
Diagnostyka
Medyk przeprowadza wywiad. Diagnostyka jest dopasowana indywidualnie, zwłaszcza dla Pacjentek miesiączkujących bez problemów bólowych przez długi czas. Wówczas uwaga skupia się na wykluczeniu innych możliwych chorób.
Leczenie
Ból podczas okresu leczony jest u każdej Pacjentki indywidualnie. Metodę dobiera się w zależności od nasilenia bólu, rodzaju objawów towarzyszących, a także ogólnego stanu zdrowia. Znaczenie mają także plany prokreacyjne. Wdrażane są niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ich rolą jest zahamowanie produkcji prostaglandyn. Lekarze wskazują, że leki wykazują najskuteczniejsze działanie przy zażywaniu przez początkowe dni menstruacji. Jeśli obserwuje się PMS (zespół napięcia przedmiesiączkowego), leki wdraża się zanim wystąpi krwawienie. Jeśli objawy nie wykazują dużego nasilenia, mogą zostać opanowane przy zastosowaniu ibuprofenu.
Doustne środki antykoncepcyjne wykazują łagodzenie bóli miesiączkowego. Wiele kobiet decydując się na antykoncepcję hormonalną cieszy się z ustąpienia problemu. Dodatkowo uciążliwe objawy i ból pierwotny przy miesiączce znikają samoistnie po pierwszej ciąży (najprawdopodobniej wynika to z zaniku neuronów adrenergicznych).
Domowe sposoby przeciwbólowe
Pacjentki mówią, że istnieją metody na ulżenie sobie w bólu przy wykorzystaniu domowych sposobów. Szczególnie przydatne okazują się ciepłe kompresy. Korzysta się z jednorazowych plastrów rozgrzewających, ciepłych termoforów, elektrycznych kocy czy poduszek. Dodatkowo ulgę w bólu przynosi:
- Masaż brzucha,
- Spacer, joga (umiarkowana aktywność fizyczna),
- Ćwiczenia relaksacyjne,
- TENS (miejscowa elektrostymulacja).
FAQ- najczęstsze pytania o ból menstruacyjny
- Jak silny jest ból?
Wykazuję różne nasilenie. W najgroźniejszych przypadkach uniemożliwia codzienne funkcjonowanie.
- Czego nie robić?
Unikaj wymagającej aktywności fizycznej. Nie można też zbyt mocno rozgrzewać organizmu (może to doprowadzić nasilenia krwawienia).
- Kiedy do lekarza?
Zgłosić do lekarza należy się, gdy leki przeciwbólowe nie pozwalają na funkcjonowanie, a ból staje się bardziej intensywny niż dotychczas.
- Czy bóle są groźne?
BNajczęściej nie, jeśli mają etymologię pierwotną. Bóle wtórne to przypadłość wymagająca pogłębionej diagnostyki.
Bibliografia:
- Paul-Samojedny M. Jak leczyć bóle menstruacyjne? Świat Medycyny i Farmacji, 2018, nr 1 (200), s. 76–84.,
- Olszewska M., Kułak W. Poziom bólów menstruacyjnych a aktywność fizyczna studentek Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, 2024.,
- World Health Organization. Assessment of menstrual knowledge, beliefs and hygiene practices among ethnic group WHO, 2025.
