Jedzenie czy picie to podstawowe czynności fizjologiczne. Podczas przełykania pokarmów czy płynów niekiedy uwidacznia się ból, określany mianem odynofagi. Poznaj przyczyny choroby, sposoby diagnostyki czy leczenia.
Scharakteryzowanie dolegliwości
Odynofagia cechuje się silnym, uporczywym bólem, pojawiającym się w czasie połykania jedzenia, płynów a nawet śliny. Bardzo często dolegliwość łączy się z występowania zapalenia gardła. Czasami ból w trakcie przełykania zwiastuje poważne dolegliwości chorobowe przewodu pokarmowego, a niekiedy jest objawem przyczyn o niskim ryzyku dla zdrowia czy życia. Omawiana dolegliwość zaliczana jest do zaburzeń połykania. Wyróżnić można trzy rodzaje zaburzeń połykania:
- Przedprzełykowe (wynika ze zmian anatomicznych jamy ustnej oraz gardła)
- Przełykowe (przeziębienie, angina, powiększenie ślinianek albo węzłów chłonnych),
- Czynnościowe (nie obserwuje się widocznych zmian chorobowych. Problem wynika z nieprawidłowej pracy mięśni oraz nerwów).
Przyczyny
Ból gardła przy przełykaniu ma różnorodne przyczyny. Jednymi z najczęściej obserwowanych są choroby przełyku, oraz dolegliwości nowotworowe. Należy wskazać również przyczyny mechaniczne, takie jak utknięcie ciała obcego w przełyku. Co więcej, ból w przełyku może być wynikiem podrażnienia błony śluzowej gardła, który np. wywołany jest przez twarde krawędzie pokarmów. Do potencjalnych przyczyn zaliczyć należy również:
- Stany zapalne pojawiające się w obrębie jamy ustnej oraz przełyku,
- Infekcje bakteryjne oraz wirusowe,
- Czynniki chemiczne (połknięcie albo wdychanie substancji żrących),
- Refluks (podnoszenia się kwasu żołądkowego),
- Kamica ślinianek (ból pod żuchwą),
- Ucisk na przełyk z innych narządów w klatce piersiowej,
- Nowotwór przełyku.
Najczęściej omawiana dolegliwość wynika z refluksu. Częstą przyczynę stanowią również infekcje wirusowe gardła.
Objawy
Pacjenci odczuwają silny ból w obrębie gardła i przełyku przy rozwijających się stanach zapalnych. Ból może być tak silny, że niemożliwe jest swobodne jedzenie albo picie. Objawem towarzyszącym jeden mimowolne zwracanie pokarmu, odruch wymiotny, a także same wymioty.
Pacjenci wskazują, że ból jest gniotący, odczuwany za klatką piersiową, najczęściej jeśli doszło do uszkodzenia przełyku. Ból o charakterze piekącym najprawdopodobniej wskazuje na refluks żołądkowy.
Objawem towarzyszącym dolegliwości jest tzw. zarzucanie treści pokarmowej aż do samego gardła. Dodatkowo Pacjenci mogą odczuwać tzw. gule w gardle. Pojawia się także nieprzyjemny zapach z ust.
Diagnostyka
Jeśli zauważa się ból przy przełykaniu śliny, zawsze należy zdiagnozować go u Medyka. Najbardziej skuteczną metodą jest wykonanie badania endoskopowego, które znane jest powszechnie jako gastroskopia. To badanie, które umożliwia stwierdzenie wszelkich zmian, które występują w błonie śluzowej. Wykrywane są tak guzy wraz z ewentualnymi ciałami obcymi. Pomocne okazuję się wykonanie tomografii komputerowej albo RTG górnego odcinka przewodu pokarmowego. Niezbędne będzie w tym przypadku doustne podanie kontrastu.
Jeśli Medyk podejrzewa zaburzenia czynnościowe przełyku, zalecane jest wykonanie manometrii albo pH-metrii przełyku.
Leczenie
Jeśli ból gardła przy przełykaniu wynika z infekcji wirusowych, rolą Medyka jest łagodzenie objawów. Często przepisywane jest płukanie gardła albo inhalacje roztworem soli fizjologicznej. Przy infekcjach bakteryjnych wdrażana jest antybiotykoterapia doustna. Jeśli obserwuje się kandydozę przełyku czy gardła, wdrażane są leki przeciwgrzybicze. W wyniku zdiagnozowania ciała obcego, guzów czy przepukliny rozworu przełykowego, niezbędna jest interwencja chirurgiczna. Jeśli wyrywane są guzy, w takich sytuacjach niezbędne będzie leczenie nowotworowe.
Zdarza się, że program z przełykaniem pojawia się pomimo braku jakichkolwiek objawów klinicznych. Wówczas dla Pacjenta przepisywane są leki przeciwdepresyjne.
Czynniki ryzyka
Zwiększone ryzyko bólu gardła przy przełykaniu wiąże się ze spożywaniem alkoholu. Dodatkowo zjawisko potęguje się przy spożyciu pikantnych potraw i przekąsek. Spożywanie kwaśnych warzyw oraz owoców również może podrażnić przełyk.
FAQ – najczęstsze pytania o odynofagię
1 Jak poradzić sobie przed wizytą?
Podczas bólu gardła należy pić letnie płyny, używać środków na gardło z lidokainą.
2. Czy problem może ujawnić się tylko po jednej stronie gardła?
Tak, będzie się tak dziać np. przy zapaleniu migdałków. Podrażnienie mechaniczne gardła również może stanowić przyczynę takiego zjawiska.
3. Czy potencjalną przyczyną może być stres?
Tak, będzie odpowiadać za to napięcie nerwowe. Utworzy się tzw. guli w gardle albo silne uczucie ucisku. W takim przypadku stosuje się leczenie psychiatryczne.
4. Jakie działania profilaktyczne stosować?
Należy unikać wdychania dymu tytoniowego. Ponadto należy dbać o doleczenie przebytych infekcji.
Bibliografia:
1.Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). (2019). Gastrointestinal Diseases: Esophageal Disorders. Geneva: World Health Organization.,
2.Czajka, R., & Pawłowska, J. (2016). Choroby przełyku i żołądka. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.,
3.Wojtasiak, B. (2015). Problemy z przełykaniem – diagnoza i leczenie. W: M. Wróblewski (red.), Choroby układu pokarmowego: Diagnostyka i leczenie (s. 217-230). Warszawa: Wydawnictwo Medyczne.