Zaburzenia endokrynologiczne to częsta przypadłość. Jednym z najczęstszych w wieku rozrodczym jest zespół policystycznych jajników (PCOS). To wielotorbielowatość jajników, która uniemożliwia owulację. Spotyka aż 15% Pacjentek w wieku reprodukcyjnym.
Przyczyny
Przyczynami PCOS jest:
- Wrodzony przerost nadnerczy,
- Zespół Cushinga,
- Akromegalię,
- Niedoczynność tarczycy,
- Guzy (odpowiedzialne za produkcję androgenów),
- Hiperprolaktynemię,
- Insulinooporność,
- Zwiększone stężenie LH,
- Hiperinsulinemia,
- Czynniki genetyczne.
Trudno o wskazanie jednoznacznej przyczyny. Najprawdopodobniej etiologia wykazuje charakter złożony, a na pojawienie się choroby ma wpływ wiele czynników.
Objawy
Główny objaw przy policystycznych jajnikach to zaburzenia owulacji. Ale miesiączka jest rzadka (raz na 6-8 miesięcy), albo nie występuje wcale.
Często występuje również nadmiar androgenów, co wpływa na obecność otyłości centralnej bądź nadwagi.
Przy PCOS zaburzenia metaboliczne to towarzyszący objaw. Widoczny jest wzrost poziomu insuliny i zaburzenia w całym profilu lipidowym. Widoczne jest zwiększone stężenie trójglicerydów oraz cholesterolu LDL wraz z niższym wynikiem cholesterolu HDL.
Wskazać należy również:
- Hisrutyzm (nadmiar owłosienia na górnej wardze, szyi, klatce piersiowej, brzuchu, plecach),
- Trądzik,
- Przetłuszczanie się włosów,
- Łysienie typu męskiego,
- Stany przedcukrzycowe,
- Cukrzyca,
- Ciemne rogowacenie skóry (pogrubione, brązowe fragmenty na skórze),
- Problem z zajściem w ciążę (nie jest to niepłodność, starania o potomstwo są możliwe).
Diagnostyka
W celu potwierdzenia PCOS Pacjentka musi spełniać 2 z 3 wymienionych kryteriów:
- Policystyczny obraz jajników w obrazie USG,
- Zaburzenia owulacji (rzadkie owulację lub ich brak),
- Hiperandrogenizm (nadmierna ilość androgenów w objawach klinicznych albo w biochemicznych wykładnikach)
Specjalista wykonuje badanie USG dopochwowe. Uwidocznione są liczne pęcherzyki na jajnikach (co najmniej 20 o średnicy 2-9 mm). Dodatkowo występuje powiększenie objętości jajnika (diagnozuje się od 10 cm3). Uzyskanie takiego obrazu nie może być jedyną podstawą do zdiagnozowania PCOS. Należy wykonać badania laboratoryjne oznaczając poziom:
- Testosteronu,
- Wolnego testosteronu,
- SHBG (Globuliny wiążącej hormony na),
- Androstendion,
- DHEAS,
- Stężenie progesteronu
Leczenie
Stosuje się leczenie objawowe. Głównym celem jest regulacja cykli menstruacyjnych. Wiele Pacjentek mówi, że po rozpoczęciu leczenia miała miejsce indukcja owulacji. Dochodzi do ogólnego zmniejszenia objawów androgenizacji. Podstawę stanowi wdrożenie odpowiedniej farmakoterapii. Najczęściej to antykoncepcja hormonalna. Dodatkowo podawana jest metformina (która reguluje zaburzenia metaboliczne). Wskazać należy również leki antyandrogenne czy środki leczące niepłodność.
Dieta w PCOS
Podczas leczenia zespołu PCOS kluczowe znaczenie ma modyfikacja dotychczasowego stylu życia. Głównie należy zadbać o właściwą ilość aktywności fizycznej. Regularny wysiłek fizyczny wykonywać należy 2-3 razy w tygodniu, a trening powinien trwać około 60 minut. Nie muszą być to ćwiczenia cardio. Można wybrać pływanie, rower czy aerobik. Kluczowe znaczenie ma również dieta. W związku z tym, że przy PCOS niezwykle często obserwujemy także insulinooporność, warto wprowadzić zasady diety low carb. Najważniejsza jest znaczna eliminacja węglowodanów. Dieta powinna być lekkostrawna, obfitująca w chude mięso, ryby, warzywa. Jako wartościowe przekąski można wprowadzać orzechy. Kluczowe jest wyeliminowanie m.in.:
- ryżu,
- pieczywa pszennego,
- słodyczy,
- żywności wysokoprzetworzonej,
- słodzonych napojów,
- alkoholu.
Głównym zadaniem diety PCOS jest stabilizacja poziomu cukru (oraz insuliny) we krwi. Posiłki powinny być przyjmowane co 3-4 godziny. Do menu warto sięgać tylko i wyłącznie po produkty o niskim IG (indeksie glikemicznym). Na liście rekomendowanych produktów znalazło się:
- Pieczywo pełnoziarniste,
- Kasza gryczana,
- Jajka,
- Tofu,
- Awokado,
- Siemię lniane,
- Oliwa z oliwek.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o PCOS
- Czy jest uleczalne?
PCOS nie jest uleczalne, ponieważ to zaburzenie hormonalne o podłożu metabolicznym i genetycznym. Można mieć pod stałą kontrolą objawy.
- Czy jest groźne?
Nie, ale może wystąpić nadciśnienie tętnicze krwi czy cukrzyca, jeśli PCOS nie będzie leczone.
- Co zaostrza PCOS?
Chorobę zaostrza otyłość, dieta bogata w cukry, niewielka aktywności fizyczna. Wskazać należy również przewlekły stres oraz małą ilość cukru.
- Kogo najczęściej spotyka PCOS?
Pacjentki, w których rodzinie występowała choroba. Ryzyko potęguje również nadwaga czy otyłość.
Bibliografia
- Ozga A. (red.) Zespół policystycznych jajników (PCOS). Wrocław: Edra Urban & Partner, 2023. ISBN: 978-83-67447-97-3,
- Nowosad K., Ostrowska M., Glibowski P., Iłowiecka K., Koch W. Dietary and Genetic Aspects of Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) in Polish Women—Part I & II.,
- Teede H. J., Misso M. L., Costello M. F. i in. Recommendations from the International Evidence-Based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Human Reproduction, 2018 / aktualizacje 2023.
