Może wystąpić niedokrwienie części mięśnia sercowego, co uniemożliwia natlenienie i właściwe odżywianie komórek. Dochodzi do uszkodzenia serca, które określane jest mianem zawału mięśnia sercowego. To poważny stan zagrażający życiu i zdrowiu.
Wczesne sygnały ostrzegawcze
Objawy przed zawałem to tzw. dusznica bolesna niestabilna. To wczesne oznaki, które nie powinny zostać zbagatelizowane. Nawet przy braku jakiejkolwiek aktywności fizycznej odczuwa się ucisk lub ból w klatce piersiowej. Może pojawić się problem z oddechem.
Typowe objawy zawałowe
Typowe objawy zawału są różnorodne. Mogą być ostre i nagłe, ale stopniowo i powoli rosnąć na sile.
Wyróżnia się:
- Osłabienie, omdlenie,
- Zawroty głowy,
- Ból albo dyskomfort w okolicy szczęki, ramion i barków,
- Silny ból w klatce piersiowej w części środkowej albo po lewej stronie. Utrzymuje się kilkanaście minut, ustępuje, a następnie powraca,
- Oblewanie tzw. zimnym potem,
- Duszności,
- Nudności albo wymioty.
Nietypowe symptomy
Nietypowe symptomy zawału najczęściej obserwowane są wśród seniorów albo diabetyków. Wystąpienie zawał może wyglądać bardzo niewinnie – odczuwane jest tylko osłabienie, ból brzucha i lekka duszność.
Pierwsza pomoc i zasada tzw. złotej godziny
Jeśli uwidaczniają się symptomy, które świadczą o zawale, nie można wahać się przed wezwaniem karetki. Należy pamiętać o zasadzie tzw. złotej godziny. Kluczowe jest pierwsze 60 minut od pierwszych objawów.
Im wcześniej podane zostaną właściwe leki, tym skuteczniej zabezpieczyć można mięsień sercowy. Czasami resuscytacja krążeniowo-oddechowa stanie się niezbędna. Defibrylacja to również postępowanie prowadzące do prawidłowej pracy serca.
Przy oczekiwaniu na karetkę chory powinien przybrać pozycję półsiedzącą. Zadbać należy o dopływ świeżego powietrza i usunięcie krępującej odzieży. Jeśli dojdzie do utraty świadomości i przytomności przystępuje się do resuscytacji.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Główną przyczyną jest choroba wieńcowa. Zawał w znacznej części jest wywołany przez miażdżycę tętnic wieńcowych, których rolą jest doprowadzenie tlenu i składników odżywczych.
Kolejną przyczyną jest nagły i skurcz tętnicy wieńcowej, prowadząc do zatrzymania dopływu krwi.
Do czynników ryzyka zaliczamy:
Wiek,
Obciążenie genetyczne,
Nadwaga i otyłość,
Prowadzony styl życia
Nałogi i używki,
Nadciśnienie tętnicze krwi,
Wysoki poziom cholesterolu,
Palenie tytoniu.
Diagnostyka
Jak rozpoznać zawał? Wyróżnia się trzy obszary działania, tj. badanie EKG, ustalenie objawów oraz oznaczenie markerów martwicy serca. Bazą jest elektrokardiogram. Ukazać może uniesienie odcinka ST (STEMI), co wskazuje na całkowite zamknięcie tętnicy wieńcowej. Na początku zawału EKG może wyjść prawidłowo, przez co wykonuje się je kilkakrotnie.
Pomocne jest oznaczenie markerów biochemicznych. Najważniejsza jest troponina i hs-troponina. To bardzo czułe wskaźniki mówiące o uszkodzeniu mięśnia sercowego. Najczęściej poziom wskaźnikowo rośnie już po 1-3 godzinach od rozpoczęcia stanu zawałowego. Pozostają podwyższone nawet przez kilka dni.
Dodatkowe badania to echo serca (pozwala na ocenę kurczliwości ścian serca) czy RTG klatki piersiowej.
Leczenie
Przy zawale stosuje się schemat “MONA”. Podaje się morfinę aby złagodzić ból. Zakłada się maskę tlenową gdy saturacja spada poniżej 90%. Podawana jest nitrogliceryna a co najważniejsze, do rozgryzienia aspirynę (150-300 mg). Szybkie podanie leków zmniejsza ryzyko poważnego uszkodzenia serca i powikłań.
Po zawale zaleca się dożywotnie przyjmowanie aspiryny. Podawane sa przez jakiś czas wysokie dawki statyn oraz beta-bloker.
Życie po zawale
Po zawale serca w pewnym stopniu ulega uszkodzeniu i niewydolności. Osoby znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka ponownego zawału, chorób nerek czy udaru. Należy prowadzić umiarkowaną aktywność fizyczną, zdrowszą dietę, a także ograniczyć stres i szybkie tempo życia.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o zawał
- Jak rozpoznać cichy zawał?
Występuje znaczne osłabienie całego organizmu. Nie ma silnego bólu w klatce, za to boli brzuch.
- Jaka jest saturacja?
Często saturacja jest prawidłowa, 94-99%. Spadek pojawia się przy obrzęku płuc albo wstrząsie kardiogenny.
- Czy zawał jest groźny?
Tak, bez interwencji medycznej może doprowadzić do zgonu albo ciężkiego uszkodzenia serca.
- Jak uniknąć zawału?
Nie należy nadużywać tytoniu i alkoholu. Dieta powinna być lekka i dobrze zbilansowana.
Bibliografia:
- Edelman M., Chętkowska E., Żuchowska J., Horska M., Rogalska I., Kępczyńska Z. Zawał serca (z doświadczeń Oddziału Intensywnej Terapii). Łódź: Komitet Redakcyjny Posiedzeń Naukowych Oddziałów Kardiologicznych; 1979.,
- Charkiewicz M., Wojszel Z.B. „Zawał mięśnia sercowego (zawał serca)”, w: Zych A.A. (red.), Encyklopedia starości, starzenia się i niepełnosprawności, t. 4, Katowice: Stowarzyszenie Thesaurus Silesiae-Skarb Śląski; 2017, s. 248-251,
- World Health Organization (WHO). Cardiovascular diseases (CVDs). Geneva: WHO; 2025.
