Brak regularnego wydalania moczu z organizmu to zjawisko niebezpieczne. Zatrzymanie moczu jest najczęściej związane z toczącymi się patologicznymi procesami w organizmie. O problemie mówi się, gdy nie ma możliwość mikcji pomimo prób. Dolegliwość objawia się z problem oddania moczu do końca (całej zawartości pęcherza
moczowego).
Należy dokonać rozróżnienia z bezmoczem, które występuje, gdy pęcherz jest pusty.
Ostry i przewlekły typ dolegliwości
Występują dwa typy dolegliwości. W przypadku ostrego zatrzymania moczu, zaleganie i nieudolna próba oddania moczu pojawia się nagle. Pacjent nie może całkowicie oddać moczu (tzw. AUR).
Drugi to typ przewlekły, zwany niecałkowitym (tzw. CUR). W takim przypadku mikcja odbywa się częściowo. W praktyce w pęcherzu moczowym stale zalega pewna ilość moczu. Pojawiają się z biegiem czasu infekcję układu moczowego i ich powikłania.
Przyczyny u Kobiet i Mężczyzn
Zatrzymanie moczu u Kobiet spowodowane jest wypadaniem narządów rodnych. Dzieje się tak wskutek osłabienia mięśni dna miednicy (tzw. mięśni Kegla). W rezultacie dochodzi do niewłaściwego położenia macicy, która wywołuje ucisk na cewkę moczową. Do potencjalnych przyczyn zaliczane jest zapalenie sromu czy pochwy.
Warto wskazać, że kobiety cierpią na taką dolegliwość o wiele rzadziej niż mężczyźni.
Najczęstszą przyczyną zatrzymania moczu wśród męskiej populacji jest niedrożność/ zwężenie cewki moczowej. Do takiego zjawiska dochodzi w wyniku urazów mechanicznych albo zabiegów cewnikowania. Może być to spowodowane także chorobami wenerycznymi, np. rzeżączką. Wskazać należy także nowotwór gruczołu krokowego albo rozrostem stercza (Pacjenci po 60 roku życia).
I każdej z płci przyczynę mogą stanowić:
- Choroby nowotworowe w układzie moczowo-płciowym (jeśli zmiana rośnie, zaczyna uciekać cewkę),
- Zaparcia (masy kałowe zalegające w żołądku, uciskają cewkę),
- Krwawienie z dróg moczowych (skrzepy pojawiającej się krwi zatykają cewkę moczową),
- Kamica w cewce (niedrożność wywołana kamieniem),
- Uszkodzenie mięśnia wypieracza moczu (najczęściej przez zabiegi medyczne w obszarze miednicy czy infekcje albo zaburzenia metaboliczne,
- Przyjmowanie leków antyhistaminowych, niesteroidowych przeciwzapalnych czy przeciwdepresyjnych,
- Zapalenie nerek,
- Choroba Parkinsona,
- Zaburzenia na tle nerwowym.
Główne objawy
Zatrzymanie moczu to objaw, który często stanowi wskazanie na inne schorzenia w układzie moczowym. Dodatkowo występuję:
- Ból w podbrzuszu (często związany jest z nagromadzeniem moczu w pęcherzu),
- Uczucie parcia na mocz, bez skutecznego wyróżnienia.
- Niekontrolowane wyciekanie niewielkich ilości moczu,
- Częste oddawanie moczu w sporadycznej ilości,
- Niewydolność nerek.
Diagnostyka
Niemożność oddania moczu powinna być natychmiast diagnozowana. W pierwszej kolejności przeprowadzany jest wywiad lekarski. Przeprowadza się badanie fizykalne, uciskając brzuch czy sprawdzając prostatę. Podstawową jest badaniem ogólne moczu. Czasami zlecany jest posiew. Pomocne jest przeprowadzenie USG układu moczowego. Niekiedy przeprowadzane są testy czynnościowe. Popularny jest test kaszlowy. Sprawdza się, czy dochodzi do niewielkiego wycieku moczu podczas kaszlu.
Leczenie
Proces leczniczy w pierwszym kroku oparty jest na cewnikowaniu Pacjenta. Pomimo potencjalnych skutków ubocznych (krwawienie po cewniku, zakażenie) to najskuteczniejszych metoda, która od razu przyniesie efekty i wyraźną ulgę. Jeśli nie da się wykonać cewnikowania, przeprowadza się nadłonową cystomię przezskórną. Wykonywana jest przez skórę brzucha, tuż nad spojeniem łonowym. Pęcherz moczowy jest nakuwany, co pozwala na usunięcie nagromadzonego moczu.
Przy leczeniu konieczna jest także eliminacja przyczyny. Niekiedy niezbędne jest przeprowadzenie zabiegu poszerzenia albo nacięcia cewki moczowej. Zdarzają się, że operacją staje się koniecznością (przy zmianach nowotworowych albo wypadających narządach rodnych). Jeśli zdiagnozowana zostaje infekcja zapalna w obrębie dróg moczowych czy rozrost stercza, stosowane są właściwe środki farmakologiczne.
Powikłania
Możliwym powikłaniem jest głównie trwałe uszkodzenie nerek. Mocz cofany jest do nerek, powodując wodonercze. Możliwe jest powstanie :
- Zakażenia układu moczowego,
- Kamica pęcherza,
- Krwiomoczu,
- Uszkodzenia ogólnoustrojowego.
FAQ – najczęstsze pytania o zatrzymanie moczu
- Jak długo normalny jest brak moczu ?
Jeśli brak mikcji pojawia się przez kilka (8-9) albo kilkanaście godzin, mówimy o zatrzymaniu moczu.
- Jakie są przyczyny neurologiczne?
Uszkodzenie rdzenia kręgowego, udar mózgu czy stwardnienie rozsiane. Wskazać można też guzy mózgu albo atrofię wieloukładową (NSA).
- Czy to groźne schorzenie?
Tak, przewlekłe, nieleczone zatrzymanie moczu może prowadzić nawet do sepsy, niewydolności nerek i innych poważnych powikłań.
- Kogo najczęściej dotyka?
Szczególnie narażoną grupą są mężczyźni z przerostem prostaty, seniorzy czy Pacjenci chorzy neurologicznie.
Bibliografia:
- Czaja E. „Zatrzymanie (retencja) moczu” W: Płaszewska-Żywko L., Kózka M. (red.), Diagnozy i interwencje w praktyce pielęgniarskiej, 2 wydanie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021,
- World Health Organization (WHO) – Integrated care for older people (ICOPE),
- Drewa T., Juszczak K. (red.)
Urologia: ilustrowany podręcznik dla studentów i stażystów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.
