Cała jama brzuszna jest dokładnie wyścielona cienką i gładką błoną surowiczą, zwaną otrzewną (peritoneum). Cechą charakterystyczną błony jest mocne unaczynienie oraz unerwienie. Jeśli obserwuje się w niej stan zapalny, mówimy o zapaleniu otrzewnej. Schorzenie wywołuje porażenną niedrożność przewodu pokarmowego (nagłe zatrzymanie pracy jelit).
Stadia zapalenia
Wyróżnia się trzy typy zapalenia w otrzewnej:
- Pierwotne (spontaniczne),
- Typ wtórny,
- Zapalenie ograniczone.
Najczęściej występuje wtórne zapalenie o bakteryjnej etymologii. Rozwija się przez rozprzestrzenianie zakażenia z innego miejsca w ciele ludzkim.
Pierwotne zapalenie pochodzi bezpośrednio z infekcji zlokalizowanej w otrzewnej. Zaś ograniczone zapalenie otrzewnej, swoim zakresem obejmuje tylko jasno wyodrębniony fragment błony śluzowej w jamie brzusznej. Naturalne mechanizmy obronne w organizmie potrafią często samodzielnie opanować zakażenie.
Dodatkowo w zależności od rodzaju treści wywołującej w brzuchu podrażnienie, można wyróżnić zapalenie:
- Ropne,
- Kałowe,
- Żółciowe,
- Włóknikowe,
- Surowicze.
Przyczyny choroby
Bakterie, które przedostają się do brzucha, stanowią najczęstszą, potencjalną przyczynę. Zapalenie mogą zostać wywołane również przez inne choroby, takie jak:
- Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego,
- Uchyłki esicy,
- Nowotwór jelita grubego,
- Martwica jelit,
- Ostre zapalenie w pęcherzyku żółciowym,
- Przedziurawienie wrzodu trawiennego,
- Infekcje wirusowe,
- Zapalenie trzustki,
- Uszkodzenia narządów wewnętrznych,
- Niedokrwienie jelit.
Charakterystyczne objawy
Wskazuje się typowe objawy zapalenia otrzewnej. Jest to silny, gwałtowny i nieustępliwy ból brzucha wraz z nudnościami czy wymiotami. To stały objaw, który nie minie samoistnie. Co charakterystyczne ból ulega nasileniu przy kaszlu, kichaniu czy przy aktywności fizycznej. Zdarza się, że ból promieniuje aż do barków. Następnie pojawiają się wzdęcia, brak wypróżnień. Z upływem czasu dołącza:
- Napięcie powłok jamy brzucha i brzuch staje się twardy i silnie napięty,
- Czkawka,
- Zatrzymanie w oddawaniu moczu,
- Napady potu,
- Brak apetytu,
- Gorączka.
W zaawansowanych stadiach dołącza kołatanie serca, spadek ciśnienia czy przyspieszone tętno.
Diagnostyka
Wywiad lekarski połączony jest z badaniem fizykalnym brzucha. Dalsza diagnostyka dzieli się na badania obrazowe i laboratoryjne. Pozwalają one na identyfikację źródła zapalenia wraz z oceną ogólnego stanu zdrowia. Wykonywane jest badanie krwi z rozmazem, oznacza się wskaźnik stanu zapalnego (CRP), parametry nerkowe oraz wątrobowe (mocznik, kreatynina, AST oraz ALT).
Mierzony jest poziom elektrolitów i wykonywana jest gazometria.
Do badań obrazowych zalicza się USG jamy brzusznej oraz rezonans magnetyczny. Rzadko koniecznością jest tomografia komputerowa albo laparoskopia diagnostyczna. Przeprowadzane są gdy pozostałe badania nie pozwalają na ukazanie jasnego obrazu, a stan Pacjenta jest ciężki.
Leczenie
Leczenie zapalenia otrzewnej może wymagać przeprowadzania operacji, jednak kluczowym elementem w procesie jest jak najszybsze zgłoszenie się Pacjenta do opieki medycznej celem wdrożenia jak najszybciej skutecznej antybiotykoterapii.
Zapalenie wiąże się z ogólnym osłabieniem i stanem zdrowia, który uniemożliwia przeprowadzenie natychmiastowej operacji, np. przez odwodnienie. Należy więc w pierwszej kolejności podjąć działania przedoperacyjne, które przygotują Pacjenta do zabiegu.
Konieczne jest dokładne usunięcie źródła zakażenia. Wyróżnić można dwa typy przeprowadzanych zabiegów – laparoskopia albo operacje otwarte. Po usunięcia elementu załączającego całą jamę brzuszną wykonywane jest płukanie jamy otrzewnej. W niektórych przypadkach niezbędne jest pozostawienie drenu. Niekiedy przy jednej operacji nie udaje się usunąć w całości źródła zakażenia (np. przy zapaleniu uchyłków jelita). Wówczas Pacjent poddany zostanie kolejnemu zabiegowi.
Po operacji rana zostaje pod kontrolą medyków. Większość objawów ustępuje i można liczyć na powrót do pełni sił.
Powikłania
Jeśli bakterie szybko i agresywnie atakują całą jamę otrzewną, pojawia się stan zagrażający życiu Pacjenta. Może rozwinąć się wyjątkowo groźna sepsa, która jest zakażeniem krwi obejmującym cały organizm. Możliwym powikłaniem jest też niewydolność wielonarządowa.
Poważna choroba wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej.
FAQ- najczęstsze pytania o zapalenie otrzewnej
- Czy choroba jest uleczalna?
Tak, ale tylko, gdy szybko zgłosimy się po pomoc medyków. Inaczej może wywołać groźne dla życia powikłania.
- Kto najczęściej choruje?
Diagnoza stawiana jest często u seniorów czy Pacjentów po innych operacjach jamy brzusznej. Jedną z podstawowych przyczyn może być zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie uchyłków lub zapalenie przydatków.
- Z czym można pomylić zapalenie?
Choroba może być pomylona np. z zapaleniem wyrostka robaczkowego, kolką nerkową lub perforacją wrzodu żołądka. Konieczne są badania w celu wykluczenia innych przyczyn.
- Jak długo można chodzić z zapaleniem otrzewnej?
Bardzo krótko – natychmiastowa pomoc chirurga jest kluczowa. Po 12 – 24 godzinach od pierwszych objawów najczęściej rozwija się u Pacjentów bardzo ciężki stan zapalny (z możliwością sepsy).
Bibliografia:
- Leszek Ciesielski, Zapalenie otrzewnej, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich (PZWL), Warszawa, 1984.,
- Jan Kulig, Wojciech Nowak, Ostry brzuch, PZWL, Warszawa, 2007.,
- World Health Organization – Complicated intra-abdominal infections.
