Katarakta, która nazywana jest zaćmą, to groźna choroba układu wzrokowego. Najczęściej diagnozowana po 60 roku życia. Soczewka oka, normalnie przezroczysta, staje się mętna. Umożliwia to jazdę autem, czytanie czy oglądanie telewizji.
Pierwsze objawy
Objawy zaćmy są podstępne i mogą nie ujawniać się nawet przez lata. Jakość widzenia obniża się stopniowo. Dopiero zaawansowany stan choroby prowadzi do poważnych problemów z widzeniem. Schorzenie nie wywołuje łzawienia oczu, swędzenia czy bólu w gałce ocznej. Często jedynym objawem jest pogorszenie ostrości wzroku. Zaburzona zostaje także percepcja kolorów.
Często zaćma mylona jest z potrzebą zwiększenia mocy korekcyjnych okularów. Pojawia się także nadgorliwość w czyszczeniu szkieł okularów w związku z ciągłym, mylnym uczuciem ich zabrudzenia. Charakterystyczną jest fotofobia (nadwrażliwość na światło).
Jeśli silniejsze szkła nie przynoszą zamierzonych rezultatów, najczęściej świadczy to o zaćmie. Wraz z rozwojem zaćmy pojawia się problemem z widzeniem w dużym nasłonecznieniu albo oślepienie przy jaskrawym świetle, np. reflektorach. Wskazuje się, że kolory są wyblakłe (widoczne szczególnie przy jaskrawych i żywych barwach.
W ostatnim stadium zaćma prowadzi do zmętnienia soczewki, co widoczne jest bez specjalistycznych badań. Występuje też utrudnienie przepływu światła do siatkówki. Pojawia się zbielenie, zażółcenie czy zbrązowienie soczewki. Pacjent widzi już tylko zarys przedmiotów, pojawia się trudność w samodzielnym przemieszczaniu.
Przyczyny
Wystąpienie zaćmy wiąże się z zaburzeniem metabolizmu białek w obrębie soczewki. Najczęściej starzenie się powoduje zmiany, zlepianie się białka w soczewce.
Chorobę wywołać może cukrzyca. Zaćma postępuje szybciej i ujawnia się wcześniej.
Wskazuje się urazy oka. Silne uderzenie, penetrująca rana czy oparzenie chemiczne prowadzić mogą do zaćmy pourazowej.
Wspomnieć warto o długotrwałym stosowaniu leków. Chodzi o kortykosteroidy i środki przeciwzapalne.
Potencjalne przyczyny to:
- Palenie tytoniu,
- Spożywanie alkoholu,
- Długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV,
- Genetyczne uwarunkowania,
- Choroby metaboliczne,
- Inne operacje gałki ocznej,
- Niedożywienie,
- Czynniki środowiskowe (ekspozycja na substancje chemiczne),
Rodzaje zaćmy
Wyróżnić można zaćmę:
- Korową (oślepienie po zmroku przez światła aut, podwójne widzenie),
- Jądrową (centralne zmętnienie soczewki, problem z widzeniem w dali),
- Podtorebkową tylną (pogorszenie wzroku przy patrzeniu z bliska, dwojenie się w oczach, problem z widzeniem przy jasnym oświetleniu),
- Wrodzoną (od urodzenia),
- Nabytą (pojawiająca się wraz z upływem lat),
- Polekową (stosowanie farmakologii).
Diagnostyka
Przeprowadzany jest test na zaćmę. Wykorzystywana jest tzw. tablica Snellena. Test pozwala na ocenę stopnia pogorszenia widzenia.
Nie ma badań laboratoryjnych. Diagnostyka opiera się na wywiadzie oraz badaniu dna oka. Do gałki aplikowane są krople rozszerzające źrenicę. Badaniu podlega nerw wzrokowy, plamka żółta czy siatkówka. Dzięki temu wyklucza się inne schorzenia.
Ocenia się też przedni odcinek gałki w lampie szczelinowej. Uwidacznia się stopień zmętnienia soczewki, lokalizację zaćmy oraz jej typ.
Najczęściej zaćma wykrywana jest przypadkowo, podczas rutynowego badania. Katarakta jest trudna w diagnostyce, zwłaszcza we wczesnym stadium. Zaleca się więc działania profilaktyczne, tj. regularne badania okulistyczne.
Leczenie
Zaćma leczona jest operacyjnie. Usuwane zostaje mętnienie soczewki przez zastąpienie sztuczną soczewką. Zabieg prowadzi do całkowitego usunięcia problemu. Operacja jest powszechnie wykonywana, ponadto uważana jest za w pełni bezpieczną i skuteczną.
Przed operacją zaleca się użytkowanie okularów z polaryzacją. Dzięki nim można zredukować odblaski. W walce z fotofobią stosowane są okulary z filtrem UV.
Nie istnieje żadna skuteczna farmakoterapia albo ziołolecznictwo, które usunęłoby objawy zaćmy.
Nieleczona doprowadzić może do całkowitej ślepoty.
Nowoczesne soczewki wewnątrzgałkowe
IOL to nowoczesne implanty zastępujące zmętniałą soczewkę. Nie tylko niwelują problem ostrości leczenia, ale niejednokrotnie redukują potrzebę noszenia okularów korekcyjnych. Wyróżnia się soczewki jednoogniskowe, wieloogniskowe albo trójogniskowe.
FAQ- najczęstsze pytania o zaćmę
- Czy minie samoistnie?
Nie, zaćma nigdy nie minie samoistnie. Zmętnienie wymaga zabiegu operacyjnego.
- Czy jest groźna?
Tak, znacznie obniża jakość życia. Doprowadzić może do całkowitej ślepoty.
- Jak długo można zwlekać z operacją?
Nie ma jasno określonego czasu. Zabieg jest konieczny gdy zaćma realnie pogarsza ostrość widzenia.
- Jaki jest koszt laserowego usunięcia?
Koszt to 8000 – 10000 złotych. Zależy od konkretnej kliniki.
Bibliografia:
- Lubiński W., Karczewicz D. „Zaćma związana z wiekiem – aktualne leczenie i perspektywy na przyszłość”, w: 60-letni dorobek nauki na Pomorzu Zachodnim… Wyd. Pomorskiej Akademii Medycznej, Szczecin, 2006,
- Kałużny J. (red.) Soczewka i zaćma (BCSC 11). Urban & Partner / Elsevier — polskie tłumaczenie klasycznej publikacji dotyczącej soczewki i zaćmy, obejmujące anatomię, patologię i leczenie,
- World Health Organization. Summary of recommendations for quality of care in cataract surgery management. WHO; Technical document, Geneva 2026. ISBN: 978-92-4-012108-9
