Wzdęty brzuch na czczo bądź po zjedzonych posiłkach to częsta dolegliwość. Wyróżnia się rozdęcia (pełność brzucha bez widocznych objawów w badaniach) oraz wzdęcia (oprócz subiektywny dolegliwości stwierdza się powiększenie obwodu brzucha). Co charakterystyczne, dolegliwości nie występują w godzinach nocnych a defekacja albo oddanie gazów przynosi znaczną ulgę.
Jak powstają i dlaczego gromadzą się gazy?
Jeśli w jelitach gromadzi się nadmierna ilość gazów, to sygnał o stanie chorobowym układu pokarmowego. Fizjologiczną normą gazów dla dorosłych w jelicie jest 200 ml. Normalnym jest również oddanie około 600 ml gazów liczonych na dobę.
Powietrze przedostaje się do jamy brzusznej przez usta. Najczęściej podczas jedzenia, picia albo żucia gumy. To proste zjawisko, które prowadzi do powstania gazów. Co więcej, mogą one kumulować się i powstawać także przez różnego rodzaju procesy trawienne oraz fermentację bakteryjną.
Przyczyny rozdęcia
Rozdęcie brzucha ma charakter nawracający albo przewlekły. Ma to miejsce pomimo braku znalezienia przyczyn w badaniach obrazowych. Często wynika z zaburzeń czynnościowych. Są to różne schorzenia, niewytłumaczalne przez budowę czy przebieg zachodzących reakcji biochemicznych. Za główną przyczynę uznaje się zaburzenia czucia trzewnego. Pacjent ma się wrażenie wzdęć, pomimo że ilość gazów mieści się w normie. Wskazuję się również możliwość niewłaściwej perystaltyki jelit.
Okazuje się, że za rozdęty brzuch odpowiedzialnym może stres i przewlekłe napięcie nerwowe.
Przyczyny wzdętego brzucha
Przyczyny wzdętego brzucha najczęściej wiążą się z nieprawidłowym działaniem układu trawienia. SIBO (przerost flory bakteryjnej jelita grubego i cienkiego) to częsty czynnik wzdęć.
Potencjalną przyczyną jest też zespół upośledzonego wchłaniania ,(to stan gdzie organizm nie wchłania prawidłowo składników odżywczych), nietolerancje pokarmowe celiakii albo cukrów. Celiakia to choroba, w której po spożyciu glutenu obserwuje się nieprawidłowy proces trawienia.
Brzuch jak balon po każdym jedzeniu może wynikać z diety. Spożywanie sporej ilości warzyw strączkowych, szybkie jedzenie i “połykanie powietrza”, picie gazowanych napojów, żucie gumy to główne wskazania.
Oprócz tego przyczynami wzdętego brzucha mogą być:
- Zespół jelita drażliwego,
- Przewlekła choroba określans mianem Leśniowskiego-Crohna,
- Nowotwór jelita grubego,
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Objawy towarzyszące
Ciągle wzdęty brzuch to nie jedyny objaw. Dodatkowo wiele osób skarży się na ból brzucha w różnych jego częściach. Problemy uwidaczniają się jako zaparcia albo biegunki. Do innych objawów towarzyszących zalicza się:
- Ciągle oddawanie gazów o nieprzyjemnym zapachu,
- Napięcie brzucha,
- Powiększony obwód brzucha po posiłkach,
- Dyskomfort,
- Szybkie uczucie sytości podczas jedzenia.
Diagnostyka
Uczucia wzdętego brzucha nie można ignorować. Najnowsze badania ze świata nauki wskazują, że przewlekłe nagromadzenie gazów zwiększa ryzyko nowotworów.
Na początku zleca się wykonanie badań laboratoryjnych. Morfologia z rozmazem oraz test na obecność krwi utajonej w stolcu to podstawowa diagnostyka. Poszerzony zakres opiera się o wykonanie USG jamy brzusznej, jej prześwietlenia oraz na wykonaniu badań endoskopowych.
Leczenie
Leczenie farmakologiczne polega głównie na przepisywaniu symetykonu. Jest to substancja pomagająca rozbić pęcherzyki gazu. Wspomaga się także farmakologicznie proces trawienia przez środki zawierające alfa – galaktozydazę. Skuteczne w walce ze wzdęciami są probiotyki.
Zalecenia opierają się często na eliminacji z diety pokarmów sprzyjających powstawaniu gazów, w więc pokarmów z dużą zawartością węglowodanów, mleka, cebuli, kalafiora, śliwek, jabłek czy brukselki.
Jeśli wzdęcia wynikają ze stresu, niezbędna jest pomoc psychologiczna.
Wspomagające działania leczące
O wzdęty brzuch Pacjent może zadbać samodzielnie, wspomagając leczenie farmakologiczne. Jedzenie posiłków powinno odbywać się w spokoju, bez rozmów. Posiłki należy układać tak, aby nie fermentowały w przewodzie pokarmowym. Zaleca się spożycie mięsa, ryb, jaj, ryżu, płatków owsiane, marchewki i innych. Kluczem jest także regularne wykonywanie aktywności fizycznej.
FAQ- najczęstsze pytania o wzdęcia
- Czy wzdęty brzuch minie samo?
Tak, jeśli przyczyną nie są inne choroby przewlekłe. Czasami wystarczy zmiana nawyków żywieniowych.
- Czy dolegliwość jest groźna?
Zazwyczaj nie, ale zawsze należy dokonać profesjonalnej diagnostyki medycznej. Jeśli pojawią się inne objawy, może dojść do poważnych powikłań.
- Czy zwiększenie aktywności fizycznej pomoże?
Tak, ruch w sposób naturalny ułatwia przesuwanie się gazów w jelitach. Ponadto ćwiczenia fizyczne w naturalny sposób zmniejszają zaparcia oraz przyspieszają trawienie.
- Kiedy wzdęcia powinny niepokoić?
Jeśli gazy występują trwale albo nasilają się, pojawia się silny ból brzucha czy gorączka, to symptomy, aby zgłosić się do lekarza. Wskazaniem jest także obserwacja krwi w stolcu lub nagła utrata masy ciała.
Bibliografia:
- World Gastroenterology Organisation (WGO). Coping with Common GI Symptoms: A Global Perspective on Heartburn, Constipation, Bloating, and Abdominal Pain/Discomfort. Global Guidelines, 2013.,
- Gulbicka, P., Grzymisławski, M. Wzdęcia brzucha – najczęstsze przyczyny i postępowanie, Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne 2016, 6(1), s.69–76.,
- Jackowska, A., Łukaszyk, A. Wzdęcia – mity i fakty, Przegląd Gastroenterologiczny, 3/2008.