Schorzenie występuje w różnych grupach wiekowych. Najczęściej rozwija się przed urodzeniem albo w pierwszych miesiącach życia. Hydrocefalia, inaczej wodogłowie, jest stanem określającym nadmierną ilość płynu mózgowo-rdzeniowego w mózgowej przestrzeni. Płyn określa się jako PMR. To bezbarwna ciecz otaczająca rdzeń kręgowy i mózg. Jego rolą jest ochrona i stabilizacja mózgu i rdzenia. Absorbuje wstrząsy i dba o właściwe ciśnienie wewnątrzczaszkowe. Normą jest produkcja 500 ml płynu dziennie. Całkowita wymiana płynu odbywa się 3-4 razy w ciągu doby.
Przyczyny
Wodogłowie może powstać przez uraz mechaniczny. Potencjalnym niebezpieczeństwem są też różnego rodzaju infekcje. Dodatkowo wskazuje się:
- Krwotok mózgowy,
- Nieprawidłową produkcję, wchłanianie albo przepływ PMR,
- Guz,
- Wady wrodzone powstające w życiu płodowym,
- Zaburzenia genetyczne (zespół Downa),
- Zespół Edwardsa,
- Infekcje wewnątrzmaciczne (toksoplazmozę),
- Czynniki środowiskowe (toksyny, szkodliwe promieniowanie),
- Zapalenie opon rdzeniowo-mózgowych,
- Schorzenia neurologiczne (glejaki, nowotwory mózgu)
U dorosłych najczęściej wodogłowie wywołuje uraz mechaniczny.
Typ normotensyjny (NPH)
Wyróżnia się typ normotensyjny wodogłowia. Występuje u seniorów. Przyczyną jest proces starzenia, zmiany neurodegeneracyjne w mózgu. Przy tym typie wodogłowia objawy są widoczne a ciśnienie wewnątrzczaszkowe pozostaje w normie. Typ charakteryzuje się specyficzną grupą objawów, tj. zaburzeniami pamięci, chodu oraz nietrzymaniem moczu.
Objawy – triada Hakima
Objawy wodogłowia to nadmierne gromadzenie się płynu wewnątrzczaszkowego. Z biegiem czasu wywołuję to wzrost objętości czaszki. Dodatkowo pojawia się zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, a w najbardziej zaawansowanych przypadkach ucisk na mózgu.
U niemowląt i dzieci objawy na początku mogą być delikatne. Pojawia się małe powiększenie obwodu głowy dziecka. Obserwuje się napięcie i rozszerzenie ciemiączka. Uwidaczniają się żyły skóry głowy. Pojawiają się wymioty, brak apetytu, drgawki czy problemy z napięciem i siłą mięśni. U starszych dzieci i młodzieży jedynym objawem może być ból głowy. Nasila się wraz z czasem. Wystąpić może także u dorosłych:
- Podwójne widzenie,
- Zaburzenia równowagi i chodu,
- Obrzęk nerwu wzrokowego,
- Spowolnienie psychiczne,
- Utrata kontroli nad pęcherzem,
- Słaba koordynacja ruchowa.
Diagnostyka
Badanie fizykalne polega na ocenie obwodu głowy oraz napięcia ciemiączka. Badane jest również utrzymanie równowagi i kontrola ruchów. Ocenę struktury mózgu i przepływu płynu uwidacznia USG albo tomografia komputerowa (pokazuje guzy czy krwotoki). Bada się także ciśnienie wewnątrzczaszkowe. Niekiedy wykonywana jest punkcja lędźwiowa (pobranie próbki płynu mózgowo-rdzeniowego).
Metodyka lecznicza
Wodogłowie musi pozostawać pod stałą kontrolą. Celem jest normalizacja PMR wraz z ciśnieniem wewnątrzczaszkowym.
Często dokonywane jest wszczepienia zastawki komorowo-otrzewnowej. Odprowadza ona płyn PMR. Cienką rurką płyn odprowadzany jest do jamy brzusznej. Jest to najskuteczniejsza metoda leczenia. Może być zastosowana również u niemowląt. Zastawka wszczepiana jest na całe życie. To jedyny sposób leczenia u niemowląt.
Dodatkowo wodogłowie alternatywnie można leczyć endoskopowo albo neurochirurgicznie. Lekarze tworzą mały otwór w dnie III komory. Dzięki temu płyn PMR omija blokadę i krąży naturalnie. Nie zawsze taka metoda jest skuteczna jednak wiąże się z mniejszym ryzykiem infekcji.
Opieka pooperacyjna
Po ustabilizowaniu sytuacji z wodogłowiem konieczna jest dobrana rehabilitacja neurologiczna. Zajęcia powinny odbywać się także z logopedą oraz neuropsychologiem. W wielu przypadkach pomocna okaże się fizjoterapia.
Po zabiegu operacyjnym zaleca się w pierwszych tygodniach dużą ilość odpoczynku, spacery. Można wprowadzać stopniowe zwiększanie aktywności. Zadbać należy o sen w wygodnej, komfortowej pozycji. Warto ułożyć się do snu w taki sposób, aby nie uciskać zastawki.
Z całą pewnością w najbliższym czasie po zabiegu należy unikać:
- Sportów kontaktowych,
- Dźwigania,
- Gwałtownych ruchów głową,
- Bezpośredniego ucisku wzdłuż przebiegu zastawki.
FAQ- najważniejsze pytania o wodogłowie
- Jak długo żyjemy z wodogłowiem?
Jeśli wodogłowie jest kontrolowane okiem specjalisty, nie skraca długości życia.
- Określenie “woda w mózgu” jest tym samym?
Tak, “woda w mózgu” to potoczne określenie płynu rdzeniowo-mózgowego.
- Czy wodogłowie jest uleczalne?
Zazwyczaj nie da się go całkowicie wyleczyć. Kontrolowanie pozwala na duże ograniczenie objawów.
- Czy można żyć normalnie?
Tak, z kontrolowanym wodogłowiem można normalnie pracować czy uczyć się. Można latać również samolotem.
Bibliografia:
- Turowski K., Wodogłowie, w: Wybrane zagadnienia z neurochirurgii (red. Halina Koźniewska), Lublin: Akademia Medyczna, 1990, s. 69–88. – rozdział o wodogłowiu z zakresu neurochirurgii.,
- Koliński M., Kułak P., Mirska A., Gościk E., Problem wodogłowia u dzieci, w: Wybrane aspekty radiodiagnostyki dziecięcej. T. 5, Białystok: Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, 2018, s. 236–253, ISBN 978-83-951075-8-0.,
- World Health Organization, Hydrocephalus (zaburzenia wodne w mózgu) – WHO publication, 1996.
