Hemoglobina – białko bytujące w erytrocytach zbudowane z czterech łańcuchów globiny (tzw. część białkowa), oraz z czterech cząsteczek hemu. Oznaczanie hemoglobiny odbywa się z próbki pobranej krwi. Jest jednym ze standardowych badań pełnej morfologii krwi żylnej. Wyniki oznaczane są jako Hb lub HGB. Podwyższony wskaźnik, inaczej erytrocytoza, może świadczyć o problemach zdrowotnych.
Rola hemoglobiny w organizmie
Obecność hemoglobiny umożliwia krwinkom czerwonym wiązanie tlenu w płucach, transportując go do wszystkich tkanek w ciele (białko zawiera w sobie żelazo). Jest więc niezbędnym elementem do prawidłowego przebiegu oddychania tlenowego w komórkach. Białko jest niezbędne również do produkcji energii w tkankach.
Hemoglobina jest odpowiedzialna również za czerwoną barwę krwi. Przy wysokiej obecności tlenu, np. w krwi tętniczej, przybiera jaśniejszą barwę.
Przyjęte normy hemoglobiny
Nie ma jednej normy dla hemoglobiny. Jest zależna od płci. Wartości referencyjne dla mężczyzn wynosi od 13 g/dl do 18 g/dl. Dla kobiet wskazane wartości to przedział od 12 g/dl do 16 g/dl. Co ważne, hemoglobina nigdy nie powinna być interpretowana samodzielnie, a jedynie w zestawieniu z innymi parametrami krwi. Wynik zależny jest także od ogólnego stanu klinicznego i zgłaszanych Pacjenta.
Przyczyny podwyższania hemoglobiny
Najczęstszą przyczyną podwyższonej hemoglobiny jest odwodnienie. Mniejsza ilość wody w krwi podwyższa stężenie wszystkich jej składników. Wówczas zaleca się powtórzenie badań. Konieczne będzie uzupełnienie płynów przed kolejnym pobraniem krwi.
Potencjalną przyczyną jest również długotrwałe, niewielkie niedotlenienie, np. na skutek uprawiania sportów wytrzymałościowych czy choroby płuc takie jak POChP.
Wysoką hemoglobina może świadczyć o rozwoju chorób związanych z zaburzeniami w produkcji erytrocytów w szpiku, schorzeń onkologicznych albo genetycznych. Do tej grupy zalicza się:
- Czerwienicę prawdziwą (nadprodukcja erytrocytów),
- Nadmiar testosteronu,
- Obturacyjny bezdech senny,
- Wady serca (przewlekła niewydolność),
- Długotrwałe przebywanie w słabo wentylowanych pomieszczeniach.
Objawy towarzyszące
Objawy za wysokiej hemoglobiny to najczęściej bóle i zawroty głowy. Może pojawić się także uczucie tzw. pełności w głowie. Do towarzyszących objawów zaliczane są:
- Szumy uszne,
- Senność,
- Przewlekłe zmęczenie,
- Nadciśnienie tętnicze krwi,
- Nadmierna potliwość,
- Zaczerwienienie skóry (rumień na twarzy),
- Drętwienie palców,
- Problemy z widzeniem (mroczki),
- Zimne dłonie i stopy,
- Zakrzepica żył.
Ilość i natężenie objawów są indywidualne dla każdego Pacjenta. Choroba może przebiegać całkowicie bezobjawowo albo prowadzić do poważnych powikłań, które będą wymagać interwencji medycznej. Wystąpić może udar mózgu, zawał, zatorowość płucna.
Diagnostyka
Morfologia krwi obwodowej wykazuje podwyższony poziom hemoglobiny. Samodzielna diagnostyka wyników morfologii nie jest wskazana. Zawsze należy zasięgnąć porady lekarskiej. Dodatkowo oznaczenia wymaga hematokryt (Hct) oraz liczba erytrocytów (RBC).
Podczas diagnostyki wykonywane są badania dodatkowe w celu ustalenia przyczyny, tj. poziom erytropoetyny (EPO). Pozwala wykluczyć choroby szpiku. Ponadto zleca się:
- Gazometrię krwi (saturację),
- Mutację JAK2 (genetyczne badanie w kierunku czerwienicy),
- Oznaczenie kreatyniny, eGFR (parametry nerkowe),
- Spirometrię,
- RTG klatki piersiowej,
- Tomografię komputerową.
Leczenie
W większości podwyższona hemoglobina nie stanowi wskazania do wdrożenia leczenia. Wystarczające jest zwiększenie ilości przyjmowanych płynów. Palenie tytoniu ma również bezpośredni wpływ na stężenie hemoglobiny we krwi. Już kilka miesięcy wystarczy, aby poziom hemoglobiny powrócił do normy.
Gdy przyczyną jest niedotlenienie leczy się chorobę pierwotną, a wspomagająco wdrażana jest tlenoterapia. Jeśli zdiagnozowana zostanie czerwienica, konieczne jest upuszczenie krwi, tzw. flebotomia. Niezbędne są również środki farmakologiczne zmniejszające produkcję krwinek. Często zalecane są małe dawki aspiryny.
FAQ- najczęstsze pytania o za wysoką hemoglobinę
- Czy wysoka hemoglobina jest groźna?
Wysoki poziom oznacza tzw. gęsta krew, co sprzyja zatorowości.
- Jak obniżyć wskaźnik?
Unikać palenia tytoniu, zwiększyć ilość płynów. Należy zdiagnozować przyczynę pierwotną i wprowadzić właściwe leczenie.
- Do kogo po pomoc?
Lekarz rodzinny udzieli nam pomocy. Wskaże dodatkowe badania i sposób leczenia.
- Kogo dotyka problem?
Według badań problem uwidacznia się częściej u mężczyzn, osób nadużywających sterydów i dopingu.
Bibliografia:
- Basak, G. W., & Jędrzejczak, W. W. (red.) Hematologia. Kompendium. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa (2021),
- World Health Organization (WHO) — Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations. Geneva: WHO, 2024,
- Hematologia w gabinecie POZ — I. Hus, D. Wołowiec, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
