Układ pokarmowy i jego sprawne funkcjonowanie to fundament dobrego zdrowia. Jedną z poważnych dolegliwości jest niedrożność jelit, która może wywołać poważne, nieodwracalne skutki zdrowotne. Czym jest dolegliwość, jak właściwie ją leczyć oraz jak zachować się w przypadku jej wystąpienia? Przyjrzyjmy się zagadnieniu z bliska.
Niedrożność jelit- najważniejsze informacje
Niedrożnością jelit nazywamy stan, w którym występuje zaburzenie w transportowaniu resztek pokarmowych w obrębie jelita grubego i cienkiego. Przed przeszkodą w jelicie gromadzi się nadmiar wody i jedzenia. Powstają gazy, zwiększa się ciśnienie w jelicie, dochodzi do rozdęcia ścian jelit. Skręt kiszek a niedrożność jelit nie są tożsamymi pojęciami. Ten pierwszy stanowi szczególny rodzaj niedrożności. Wówczas dochodzi do skręcenia jelita wokół swojej osi. Dolegliwość może wystąpić w związku z wystąpieniem przeszkód tzw. mechanicznych, albo zaburzeń z ukrwieniem. Często jest wynikiem porażenia perystaltyki. W związku z tym, do schorzenia może dojść w wyniku obecności fizycznej przeszkody albo osłabienia czynności perystaltycznych.
Rodzaje i mechanizmy niedrożności
Wśród przyczyn omawianej dolegliwości możemy wyróżnić grupę mechaniczną oraz porażenną.
Niedrożność mechaniczna
Skręt jelit może być wynikiem mechanicznych przeszkód. Dochodzi do zatkania tzw. światła w przewodzie pokarmowym. Do czynników wewnątrzświatłowych zalicza się:
- guzy/nowotwory w jelicie albo w sąsiednich narządach,
- kamienie kałowe/żółciowe,
- ciała obce.
Rzadziej niedrożność jelit wywoływana jest przez przyczyny zewnątrzświatłowe:
- przepuklinę pachwinową,
- zrosty pooperacyjne,
- skręt jelita (wolwulus).
Niebagatelne znaczenie odgrywa również dokładna lokalizacja przyczyny odmawianego problemu zdrowotnego. Jeśli przeszkoda w sprawnym funkcjonowaniu układu pokarmowego pojawia się w obrębie jelita cienkiego, wówczas najczęściej pojawiają się wymioty. Przebieg jest nagły, a ból brzucha kolkowy o charakterze napadowym. W przypadku niedrożności jelita grubego objawy są powolne, pojawiają się stopniowo.
Niedrożność porażenna (czynnościowa)
Niedoczynność jelitowa porażenna u największej liczby Pacjentów wynika z zapalenia otrzewnej.
Najczęstszą przyczyną jest tzw. zadzierzgnięcie jelita. W tym przypadku pewien obszar jelita zostaje ściśnięty przez otaczające go tkanki. Często są to problemy związane z perystaltyką, które są wynikiem przebytych operacji. Takie zjawisko może wywołać również stan zapalny błony śluzowej żołądka. Wskazać należy także zaburzenia metaboliczne, np. cukrzyca. Dodatkowo objawy wywołuje zapalenie trzustki albo przewlekłe choroby nerek.
Stałe zażywanie niektórych środków farmaceutycznych, leczących inne schorzenia również wskazywane jest jako jedna z możliwych przyczyn.
Czynniki ryzyka
Ryzyko wystąpienia niedrożności w jelitach potęgują operacje w obrębie jamy brzusznej. Po zabiegu przewód pokarmowy Pacjenta przechodzi intensywny proces regeneracji trwający nawet kilka tygodni. Często pojawiają się po zabiegach chirurgicznych zrosty oraz przepukliny, które stanowią bezpośrednią przyczynę.
Do czynników zwiększających ryzyko zalicza się także podeszły wiek Pacjenta, sczególnie jeśli osoba jest leżąca, unieruchomiona. Negatywny wpływ mają również schorzenia współistniejące, np. zaburzenia elektrolitowe.
Objawy i tzw. czerwone flagi
Objawy skrętu jelit są dość charakterystyczne. Pojawia się przede wszystkim niezwykle intensywny, skurczowy ból brzucha. Dodatkowo dochodzi do zatrzymania gazów i uczucia tzw. rozpierania w jamie brzusznej. Do tego często dochodzą wymioty wraz z początkowymi nudności. Pacjent nie może się wypróżnić i nie ma apetytu.
Kiedy bezzwłocznie należy zgłosić się do lekarza? Wymienić można obawy jednoznacznie wskazujące na konieczność bezzwłocznego skorzystania z pomocy medyków:
- Ból brzucha narasta,
- Pojawia się gorączka,
- Dochodzi do tachykardii (przyspieszenie akcji serca większe, niż 100 uderzeń na minutę),
- Pojawia się utrata albo zaburzenia świadomości
W takich sytuacjach niedrożność jelit może prowadzić w skrajnych przypadkach nawet do śmierci, a pomoc medyczna powinna zostać udzielona w najszybszym możliwym czasie.
Niedrożność u dzieci
Niedrożność jelit występuje również u dziecka. Najczęściej w wyniku wgłobienia jelita. To przypadek, w którym jeden odcinek jelita wsuwa się w drugi. Dochodzi do silnego, napadowego bólu brzucha, pojawiają się wymioty. U noworodków niekiedy występuje niedrożność smółkowa- skręt występuje przez kamień kałowy. Jak rozpoznać schorzenie u dziecka? Głównym objawem jest stolec, który określany jest jako tzw. porzeczkowa galaretka. W stolcu pojawia się domieszka śluzu oraz krwi. Przy takich objawach reakcja opiekunów powinna być natychmiastowa- dziecko w jak najkrótszym czasie powinno znaleźć się pod opieką medyczną. W skrajnych przypadkach może dojść do martwicy jelita.
Diagnostyka
Wywiad i badanie przedmiotowe
Pacjent zgłaszający się z podejrzeniem niedrożności jelit przechodzi przez specjalistyczny wywiad z lekarzem specjalistą. Oprócz tego wykonywane jest badanie fizykalne Pacjentów. Dokonywana jest głównie ocena perystaltyki. Specjalista bada także stopień bolesności. Pyta diagnozowanie osoby o obecność wzdęć albo przepuklin.
Badania laboratoryjne
Po wstępnych badaniach fizykalnych, w celu potwierdzenia wstępnej diagnozy, najczęściej zlecane są badania laboratoryjne dla każdego Pacjenta, u którego występują wyżej wymienione objawy. Do najbardziej popularnych zaliczyć należy m.in.:
- Morfologię,
- CRP,
- Elektrolity,
- Parametry nerkowe,
- Gazometrię.
Badania obrazowe
Podczas diagnozowania niedrożności jelit szczególną rolę odgrywają badania obrazowe. Niezwykle pomocne okazuje się RTG jamy brzusznej, które powinno być wykonane w pozycji stojącej. Dzięki takiemu badaniu można zaobserwować rozdęta pętlę jelitową. Bardzo często, aby dokładnie określić niedrożność, RTG wykonuje się wraz z podaniem Pacjentowi kontrastu.
W celu uzyskania pewności, że mamy do czynienia ze skrętem jelit, często wykonywane jest także badanie USG (szczególnie u dzieci i szczupłych pacjentów). Pozwala na poprawne zdiagnozowanie zmian w naczyniach, jak również znalezieniu innych przyczyn omawianej dolegliwości.
Czasami zalecany jest tomograf komputerowy, najczęściej przy zadzierzgnięciu jelita, jak również obecności guza w jamie brzusznej.
Leczenie
Leczenie niedrożności jelit zależy od indywidualnego stanu zdrowia, występujących objawów oraz ich nasilenia.
Postępowanie wstępne (ostre)
Na samym początku, jeśli nie występuje konieczność operacji, przeprowadza się wlewkę doodbytniczą. To zwyczajna lewatywa. Lekarze nawadniają Pacjentów, dbając o dostarczenie elektrolitów. Często przepisywane są antybiotyki doustne, w celu wygaszenia stanu zapalnego i eliminacji z układu pokarmowego niechcianych bakterii.
Leczenie operacyjne
Często niedrożności jelit wymaga interwencji operacyjnej. Przyczyną wykonania zabiegów jest zapalenie otrzewnej (np. przedziurawienie uchyłka w jelicie grubym), a także niedokrwienie. Często zabiegu operacyjnego wymagają również przeszkody mechaniczne, takie jak m.in.: guzy nowotworowe, zrosty czy skręt jelit. W przypadku zdiagnozowania guza, lekarz dokonuje tzw. uwolnienia przeszkody. W kolejnym kroku dokonywana jest resekcja martwiczego odcinka, jak również ewentualna stomia. Jest ona wykonywana laparoskopowo albo przez laparotomię. Jeśli przyczyną są zrosty pooperacyjne, następuje ich rozcięcie i uwolnienie pętli jelitowych.
Leczenie zachowawcze
Leczenie skrętu kiszek domowymi sposobami to forma wsparcia, uzupełnienia terapii medycznej . Nigdy nie może stanowić podstawy leczenia. W przypadku niedrożności porażennej, kluczowa jest indywidualna mobilizacja do działania każdego Pacjenta. Na samym początku należy zacząć od wyrównania poziomu elektrolitów. Należy dokładnie obserwować organizm, wdrażając leczenie przyczynowe.
Żywienie i rekonwalescencja po zabiegu
Po zabiegach chirurgicznych związanych z usunięciem przeszkód mechanicznych związanych z właściwą perystaltyką jelit, kluczowe jest właściwe żywienie i rekonwalescencja po zabiegu. Dieta powinna być przede wszystkim lekkostrawna, płynna albo półpłynna. Jedzenie musi być łatwe dla organizmu do trawienia i wydalania. Najlepiej podawać jedzenie w formie papki.
Należy zastosować stopniowe rozszerzanie diety u Pacjenta przez okres 4-6 tygodni. Z biegiem czasu można powrócić do normalnego żywienia. Przede wszystkim w procesie adaptacji należy podawać Pacjentowi małe porcje jedzenia. Po drugie konieczne jest unikanie ciężkostrawnych potraw. Konieczna jest eliminacja surowych i suszonych owoców. Nie są zalecane soki owocowe albo owoce kandyzowane.
Niebagatelne znaczenie odgrywa również właściwy poziom nawodnienia organizmu. Przy procesie rekonwalescencji należy zadbać jednocześnie o pełny powrót do aktywność fizycznej, który powinien odbywać się według zaleceń lekarza prowadzącego.
Powikłania i rokowanie
Wymienić można szereg groźnych dla życia i zdrowia powikłań, które wynikają z niedrożności jelita.
Pojawić się może niedokrwienie oraz martwica ścian jelitowych. Najczęściej jest efektem skrętu jelit albo wgłobienia. Bardzo groźnym powikłaniem jest perforacja, z więc pęknięcie jelita. Treść jelitowa wylewa się do jamy otrzewnej. W wyniku perforacji może dojść również do zapalenia otrzewnej.
Dodatkowe, możliwe powikłania to sepsa albo wstrząs septyczny.
Jakie są rokowania Pacjentów z niedrożnością jelit? Zależy to od czasu, w którym udzielono pomocy medycznej. Jest to kluczowy czynnik. Dużą rolę odgrywa także ogólny stan zdrowia Pacjenta i obecność chorób współistniejących, takich jak np. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze krwi.
Profilaktyka i redukcja ryzyka
Zapobieganie niedrożności jelit nie jest możliwe. Choroba najczęściej pojawia się niezależnie. Można jednak wprowadzić pewne czynności rutynowe, które ograniczają ryzyko wystąpienia. Po pierwsze warto kontrolować występowanie zaparć, dbając o podaż błonnika i właściwe nawodnienie. W codziennym planie dnia należy znaleźć czas na aktywność fizyczną. Nie można bagatelizować obecności przepuklin.
Po przybyłych operacjach należy stosować wszystkie zalecenia lekarskie oraz stawiać się na umówionych kontrolach.
Do kogo i kiedy zgłosić się po pomoc?
Przy podejrzeniu niedrożności jelit, każdy Pacjent musi uzyskać natychmiastową pomoc medyczną. Należy samodzielnie udać się na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR) albo wezwać pogotowie medyczne. Gastroenterolog to lekarz, który specjalizuje się w chorobach układu pokarmowego. Wykona diagnostykę, określi przyczynę oraz wdroży kompleksowy plan terapii. Pacjent pozostaje pod stałą kontrolą specjalisty. Jeśli konieczna będzie operacja, Pacjent trafia pod opiekę chirurgiczną.
Podsumowując, niedrożność jelit zaliczana jest do stanów nagłych, wymagających szybkiej diagnostyki i właściwego leczenie. To szybkość reakcji medycznej ma kluczowy wpływ na dalsze rokowania. Każdy Pacjent samodzielnie musi dbać o swoje zdrowie poprzez prowadzenie właściwej diety i profilaktyki. To niezwykle istotne w przeciwdziałaniu pojawienia się nawrotów choroby.
FAQ- najczęstsze pytania o niedrożność jelit
1.Po czym poznać skręt jelit?
Skręt jelit wywołuje najczęściej silne dolegliwości bólowe w obrębie jamy brzusznej i jej okolic. Pojawia się problem z wypróżnieniem, wymioty, obrzęk i nagromadzenie gazów.
2. Kiedy właściwym jest dzwonienie po pogotowie?
W sytuacji, gdy pojawia się gorączka, ból się nasila, Pacjent czuje się coraz gorzej w krótkim czasie, należy wezwać pomoc medyczną. Może dojść nawet do tachykardii albo utraty świadomości.
3.Jakie są przyczyny niedrożności występującej w jelitach?
Niedrożność w jelicie cienkim wywołują najczęściej zrosty pooperacyjne, a jelicie grubym skręt esicy bądź dolegliwości nowotworowe.
4. Gdzie odczuwa się ból podczas niedrożności jelit?
Przy omawianej dolegliwości pojawia się silny, napadowy ból brzucha.