Zaburzenia związane z transportem resztek pokarmowych w jelicie grubym i cienkim określane są mianem niedrożności jelit. Pasaż treści jelitowej zostaje zatrzymany. W części jelit przed powstałą przeszkodą dochodzi do gromadzenia resztek jedzenia i wody. To idealne środowisko do szybkiego rozwoju bakterii. W procesie fermentacji dochodzi do produkowania dużej ilości gazów, ciśnienie w jelicie wzrasta, prowadząc do rozdęcia ścian. To wiąże się z zaburzeniami w przepływie krwi, wywołując translokację (tj. przemieszczenie bakterii do jamy otrzewnej i krwi).
Rodzaje niedrożności
Wyróżnia się niedrożności jelit mechaniczną. Światło przewodu pokarmowego zostaje zatkane. Przeszkodę najczęściej stanowi guz w jelicie bądź na sąsiednich narządach. Wyróżnia się niedrożność porażenną. Nie widać w niej wyraźnej przyczyny problemu. Może wystąpić typ mieszany, łączący w sobie elementy mechaniczne wraz z porażennymi.
U noworodków wyróżnia się tzw. niedrożność smółkową.
Przyczyny choroby
Główne przyczyny prowadzące do niedrożności w jelitach to:
- Zadzierzgnięcie fragmentu jelita
- Porażenie perystaltyki (w wyniku zapalenia otrzewnej),
- Zaburzenia ukrwienia,
- Przeszkody mechaniczne (guzy, kamienie żółciowe, kamień kałowy),
- Choroba Leśniowskiego-Crohna,
- Wrzodziejące zapalenie jelitach grubego,
- Kolka nerwowa,
- Skręt jądra,
- Zapalenie trzustki,
- Cukrzyca,
- Przewlekłe choroby nerek.
Wśród przyczyn wymiana się również cesarskie cięcie przy porodach. To zabieg chirurgiczny, który stanowi duże obciążenie dla całego przewodu pokarmowego, który potrzebuje niejednokrotnie kilku dni, aby powrócić do właściwego funkcjonowania.
Objawy
Główne objawy związane z niedrożnością jelit to ból brzucha wraz z nudnościami czy wymiotami. Te ostatnie są szczególnie nasilone przy problemach z jelitem cienkim.
Często, zwłaszcza na dalszych etapach choroby, uwidacznia się zatrzymanie gazów czy stolca.
Wśród objawów towarzyszących znalazły się zaburzenia elektrolitowe.
Diagnostyka
Podstawą jest wywiad i badanie fizykalne. Występuje bolesność uciskowa w obrębie brzucha. Jeśli występuje niedrożność mechaniczna, wówczas pojawiają się wzmożona perystaltyka jelitowej wraz z charakterystycznym, metalicznym dźwiękiem. Niezbędne są w drugiej kolejności badania obrazowe. Najczęściej wykonuje się RTG jamy brzusznej, które przeprowadza się w pozycji stojącej. To metoda, która ukazuje rozdęte pętle jelitowe, granice pomiędzy poziomami płynów a gazem w jamie brzusznej. Konkretną lokalizację niedrożności można ustalić przez zdjęcie RTG z kontrastem. Środek podawany jest doodbytniczo albo przez zgłębnik żołądkowy.
Niejednokrotnie przeprowadza się badanie USG. Jest to jednak średnio rekomendowana metoda diagnostyczna ze względu na zaburzony obraz przez nadmiar gazów. USG przydaje się przy diagnozie zmian naczyniowych. Rzadko zleca się przeprowadzenie tomografii komputerowej (tylko przy podejrzeniu o niedrożność z zadzierzgnięcia albo z obecności guza w jamie brzusznej). Dodatkowo konieczne jest przy diagnozowaniu wyeliminowanie innych przyczyn, tj. kamicy nerkowej czy kamicy żółciowej.
Dostępne sposoby leczenia
Jeśli występuje ostra niedrożność jelit, niezbędne jest leczenie operacyjne. Metody leczenia zależy od przyczyny niedrożności. Jesli stan nie jest ciężki, podejmowana jest przed operacją próba wykonania wlewki doodbytniczej albo ręcznego wydobycia stolca. Jeśli zrosty wywołują zadzierzgnięcie, niezbędna jest operacja. Zrosty są przecinane, a pętla jelitowa uwalniana. Niestety zrosty wykazują tendencję nawracającą. W praktyce ponowna operacja nie jest rzadkością.
Przy obecności w jelitach guza nowotworowego podejmowana jest próba jego usunięcia. Wycina się zajęty fragment jelita w granicy zdrowych tkanek. Kikut jelita zamyka się, a z bliższego końca wyłaniana jest stomia. Zabieg nosi nazwę Hartmanna.
Powikłania
Niedrożność jelit bez właściwego leczenia może doprowadzić do wielu powikłań. Jednymi z prawdopodobnych są:
- Przedziurawienie jelita,
- Sepsa,
- Martwica jelita,
- Wstrząs hipowolemiczny.
Profilaktyka
Zabezpieczenie powłok jamy brzusznej przed ponownym pojawieniem się zrostów polega na stosowaniu specjalnych siatek. Dzięki nim ryzyko ponownych zrostów w jelitach znacząco maleje.
FAQ – najczęstsze pytania o niedrożność jelit
- Czy jest groźne?
Tak, niedrożne jelita mogą doprowadzić nawet do stanu bezpośrednio zagrażającemu życiu.
- Czy samo ustąpi?
Nie, niedrożność jelit w większości przypadków wiąże się z koniecznością przeprowadzenia operacji.
- Jak odblokować zatkane jelita?
Wymaga do specjalistycznej pomocy Medyka. Nie da się pomóc sobie samodzielnie.
- Kto najczęściej choruje?
Osoby starsze po 65 roku życia. Wskazuje się na osoby po operacjach w jamie brzusznej czy noworodki albo niemowlęta.
Bibliografia
- Böhm, G., & Jakubaszko, J. (red.). Chirurgia ogólna. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2020.,
- Krześniak, K., Hartleb, M., & Kacprzak, M. Gastroenterologia w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Czelej, Lublin, 2018.,
- World Health Organization. Emergency and Trauma Care: Prevention, Assessment and Management of Traumatic and Non-Traumatic Abdominal Conditions including Intestinal Obstruction. WHO Press, Geneva, 2024.
