Hormon płciowy – testosteron jest związkiem biochemicznym występującym w gospodarce hormonalnej każdego z nas. Zbyt niski poziom testosteronu ma ogromny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu u mężczyzn. Produkowany jest przez jądra u mężczyzn, przysadkę, podwzgórze oraz nadnercza. Zespół niedoboru testosteronu często określany jest jako TDS (z ang. Testosterone Deficiency Syndrome).
Rola testosteronu w męskim organizmie
Testosteron jest niezbędnym hormonem steroidowym do zachowania właściwej równowagi w gospodarce hormonalnej. Dodatkowo reguluje przebieg bardzo wielu procesów fizjologicznych. Do kluczowych zalicza się:
- Rozwój płciowych cech,
- Produkcję plemników na właściwym poziomie,
- Utrzymanie właściwej masy mięśniowej,
- Utrzymywanie właściwej gęstości tkanki kostnej,
- Samopoczucie i energię,
- Poziom libido.
Przyczyny problemu
Główne przyczyny niskiego poziomu testosteronu mogą wynikać z przyczyn prozaicznych, taki jak np. zła dieta, zbyt niska aktywność fizyczna, przewlekły stres. W niektórych przypadkach spadek poziomu omawianego hormonu jest naturalnym zjawiskiem. Wraz z wiekiem fizjologiczne obniża się ilość hormonu (proces określany jest jako andropauza). Można wskazać, że licząc od 35 roku życia, ilość testosteronu naturalnie co roku maleje średnio o 1%. Pogarszają się funkcję komórek Laydiga (odpowiadają za wytwarzanie hormonu w gonadach męskich). Dodatkowo pojawia się aktywność enzymu aromatazy. Jest on odpowiedzialny za metabolizowanie androgenów do żeńskich hormonów. Wśród pierwotnych przyczyn omawianej dolegliwości znalazły się również:
- Mechaniczne uszkodzenia jąder,
- Stany zapalne dróg rodnych,
- Guzy jąder,
- Zaburzenia w zstępowaniu jąder,
- Zespół Klinefeltera (wrodzone zaburzenie genetyczne, pojawia się zestaw chromosomów 46, XY, występuje dodatkowy chromosom X),
- Uszkodzenia podwzgórza,
- Gruczolaki przysadki i jej inne dysfunkcje,
- Otyłość,
- Wtórna niewydolność jąder,
- Niewydolność wątroby,
- Nadużywanie alkoholu, leków czy używek,
- Ekspozycja na zanieczyszczenia oraz toksyny środowiskowe.
Typowe objawy
Objawy zespołu niskiego poziomu testosteronu to obniżone wartości hormonu w krwi wraz z klinicznymi objawami hipogonadyzmu.
Skutki przewlekłego stanu opisywanej dolegliwości to impotencja, trwałe zaburzenia nastroju czy nieprawidłowe funkcjonowanie tkanki mięśniowej. Objawy dolegliwości są indywidualne, zależne od stopnia niedoboru oraz długości występowania. Do najczęściej występujących zalicza się:
- Mniej owłosienia, słabszy zarost,
- Mniejsze jądra,
- Niepłodność,
- Zaburzenia funkcji seksualnych (problemy z erekcją),
- Ginekomastia (przerost gruczołu sutkowego),
- Spadek masy mięśniowej,
- Zaburzenia snu,
- Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej,
- Obniżenie satysfakcji z życia seksualnego,
- Ogólna apatia,
- Problemy ze stawami,
- Depresja,
- Stany lękowe.
W terminie długoterminowym niedobory testosteronu prowadzą do pojawienia się m.in. osteoporozy, cukrzycy, zespołu metabolicznego czy miażdżycy. Jeśli niedobory testosteronu są niewielkie, objawy są także niezwykle skąpe albo niewidoczne.
Diagnostyka
Niedobór testosteronu najczęściej diagnozowany jest u mężczyzn powyżej 60 lat. Podstawą jest oznaczenie poziomu testosteronu (całkowitego i wolnego) w krwi żylnej. Dodatkowo ustalany jest wynik LH oraz SHGB, czyli globuliny wiążącej hormony płciowe. Istotne jest odstawienie wszelkich środków, które mogą wywoływać na poziom testosteronu we krwi mężczyzny. Oznaczany jest również poziom prolaktyny oraz estradiolu. Niejednokrotnie niezbędne jest wykonanie badań obrazowych, tj. USG jąder oraz rezonans magnetyczny przysadki i podwzgórza. Niezbędna jest też ocena ogólnego stanu zdrowia – profil lipidowy czy glikemia.
Leczenie
Leczenie niskiego poziomu testosteronu jest bezpośrednio zależne od przyczyny, która wywołuje taki stan w męskim organizmie. Najczęściej zalecana jest suplementacja hormonu przez przyjmowanie zastrzyków albo plastrów, żelu,które są aplikowane bezpośrednio na skórę. Często stosowane są także preparaty doustne, których rolą jest podniesienie poziomu testosteronu.
Decyzję o suplementacji hormonu zawsze podejmuje lekarz.
Naturalne metody wsparcia gospodarki hormonalnej
Można podnieść poziom testosteronu przez redukcję wagi. Spadek tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha, to skuteczna walka z niedoborami hormonu. Istotna jest regularna aktywność fizyczna. Codzienna dieta powinna być bogata w witaminę D3 oraz witaminy z grupy B. Nie powinno zabraknąć w niej również źródła cynku, magnezu czy pełnowartościowego białka.
FAQ- najczęstsze pytania o niedobory testosteronu
- Jak długo trwa uzupełnianie braków?
Przy zastrzykach pierwsze efekty widoczne są po 2-4 tygodniach, po plastrach po około 3-6 tygodniach. Najczęściej ponowne sprawdzenie odbywa się po 4-12 tygodniach.
- Kto może pomóc?
W pierwszej kolejności pomaga internista. W razie konieczności Pacjent kierowany jest do endokrynologa.
- Czego unikać przy niedoborze testosteronu?
Ważna jest odpowiednia ilość snu (7-9 godzin). Należy ograniczyć też spożycie cukru (im wyższa insulina tym niższy testosteron).
- Czy to groźne schorzenie?
Niedobór testosteronu nie wywołuje bezpośredniego zagrożenia życia. Nieleczony może być przyczyną osteoporozy, pogorszenia libido czy depresji.
Bibliografia:
- Kempisty-Jeznach E. Testosteron. Klucz do męskości. Warszawa: Prószyński Media, 2022,
- World Health Organization (WHO). Guidelines for the use of androgens in men. Geneva: WHO; 1992,
- Rabijewska M., „Praktyczne aspekty rozpoznawania i leczenia zespołu niedoboru testosteronu (TDS) u mężczyzn,” Przegląd Urologiczny, 2009.
