Osteoma, znana jako kostniak, to guz łagodny kości. Najczęstszą lokalizacją są płaskie kości twarzoczaszki, żebra, miednica oraz kości długie. Najczęściej cechują się kilkucentymetrową średnicą, będąc twardymi, dobrze odgraniczonymi masami. Swoją konsystencją mogą przypominać kość.
Częściej spotyka się je u mężczyzn.
Przyczyny powstania
Trudno wskazać jedną przyczynę. Uwzględnia się predyspozycje genetyczne, np. zespół Gardnera. Wyróżnić należy urazy mechaniczne, tj. złamania czy zwichnięcia. Inicjują miejscowy, nagminny rozrost tkanki kostnej.
Za przyczyny uznaje się:
- Zaburzenia wrodzone (nieprawidłowy rozwój kości w okresie prenatalnym),
- Stany zapalne (przewlekłe, nawracające),
- Czynniki idiopatyczne (kostniaki powstają samoistnie)
Rodzaje schorzenia
Kostniaki różnią się cechami histologicznymi, objawami oraz ulokowaniem.
Osteoma to najczęstszy rodzaj. Cechuje się wolnym wzrostem, zbudowana jest z dojrzałej tkanki kostnej. Najczęściej występuje na kości czołowej, skroniowej oraz sitowej.
Kostniak kostnawy to odmiana specyficzna, mniejsza niż 2 cm średnicy, dająca silny ból porą nocną. Postać kostniaka dobrze reaguję na salicylany (leki przeciwbólowe). Ulokowane na kościach miednicy, kręgach. Jeszcze innym jest kostniak zarodkowy. Przypomina mięsaka kości. Najczęściej przybiera większe rozmiary niż kostniak kostnawy.
Dodatkowo wyróżnia się:
- Osteochondromę,
- Osteoklastomę (kostanik w stawie kolanowym),
- Osteosarcomę (na kości udowej albo piszczelowej).
Objawy
Objawy kostniaka zazwyczaj nie są uciążliwe. Często zmiany są bezobjawowe. Gdy guz jest dużych rozmiarów ale wywołuje ucisk na sąsiednie struktury, odczuwalny jest ból. Inne objawy zależne są od lokalizacji. Jeśli kostniak znajduje się w zatokach przynosowych pojawić się może zatkanie nosa czy problemy z oddychaniem.
Wskazać należy zaburzenia funkcji. Duży rozmiar zmiany doprowadzi do utraty struktury albo stabilnością w kościach.
Zdarza się, że dolegliwość może wywołać zmiany estetyczne, np. uwypuklenie na skórze.
Diagnostyka
Najczęściej kostniak zostaje zdiagnozowany u Pacjentów 40-50 letnich. W większości guzy ukazują się dopiero na rutynowych badaniach obrazowych takich jak RTG. Duży znaczenie ma wywiad lekarski i badanie fizykalne. Wykonywany jest pantomogram zębów, który ujawni kostniaki w obrębie żuchwy czy zatok. Rozmiar guza i dokładne ulokowanie pomaga ocenić rezonans magnetyczny albo tomografia komputerowa. Rodzaj kostniaka i pogłębioną diagnozę zapewnia badanie histopatologiczne.
Leczenie
Wdrożenie leczenia nie jest konieczne gdy kostniaki są łagodne i bezobjawowe. Interwencja chirurgiczna jest zasadna przy bólu, zaburzeniach funkcji czy defektach kosmetycznych. Przy takiej metodzie najczęściej leczenie kończy się pełnym sukcesem i wyleczeniem. Alternatywą do chirurgicznego zabiegu jest radioablacja. Wprowadzana zostaje do guza cienka igła, która służy do aplikacji wysokiej dawki promieniowania. To pozwala na mniej inwazyjne zniszczenie guza.
Stosuje się też radioterapię. Dzięki niej zmniejsza się rozmiar guza i kontroluje jego rozmiar. Stosowana przy kostniakach złośliwych.
Kostniak niewielkich rozmiarów najczęściej pozostaje pod obserwacją i regularną kontrolą.
Przy kostniaku kostnawym, który wywołuje silny ból, stosuje się leki niesteroidowe przeciwzapalne (NLPZ), które skutecznie łagodzą odczuwane objawy.
Rokowania pooperacyjne
Rokowania po operacji usuwającej kostniaka są znakomite. Nawrót guza jest rzadki, jeśli udało się usunąć go w całości. Przy zmianie na czole czy w zatokach czas rekonwalescencji wynosi około 3 tygodnie. Przy żuchwie czy szczęce opuchlizna znika w ciągu kilku dni. Do możliwych powikłań zaliczyć należy:
- Zakażenie,
- Uszkodzenie sąsiadujących struktur, np. nerwów,
- Krwawienie.
Kontrole wykonuje się po 7-14 dniach od zabiegu. Po usunięciu guza można wrócić do pełnej sprawności. Kostniak nie wpływa na długość życia i nie wymaga onkologicznego leczenia. Usunięcie zmian pozwala na całkowity powrót do sprawności.
FAQ- najczęstsze pytania o kostniaki
- Czy kostniak jest groźny?
Nie, to zmiana łagodna, nie nowotworowa.
- Czy zmiana boli
Nie, są twarde i bezbolesne podczas dotyku. Tylko niewielki odsetek Pacjentów odczuwa ból.
- Czy kostniak sam zniknie?
Nie, jednak zmiana rośnie bardzo powoli. Nie ulega samo wchłonięciu.
- Z czym mylony jest kostniak?
Może zostać określony jako wyrośl kostna albo błędnie jako zmiana o charakterze nowotworowym.
Bibliografia:
- Gaździk T. Ortopedia i traumatologia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie; 2010,
- Bełdzińska K., Mollin E., Brzoznowski W., Skorek A. Kostniaki głowy w materiale Kliniki Otolaryngologii w Gdańsku w latach 2012-2019. Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny. 2021;10(1):1-4.,
- WHO Classification of Tumours Editorial Board. WHO Classification of Tumours: Soft Tissue and Bone Tumours, 5th ed., Vol. 3. Lyon: IARC Press; 2020
