Żylaki odbytu (hemoroidy) to poszerzone, opuchnięte żyły zlokalizowane w okolicy odbytu wraz z dolnym odcinkiem odbytnicy. Znacznie pogarszają jakość życia, sprawiając kłopoty przy wypróżnieniu. Żylaki dzielimy na wewnętrzne (pod śluzówką odbytu) i zewnętrzne (przy otwarciu odbytu). Drugi typ objawia się większą widocznością i bolesnością.
Przyczyny
Hemoroidy wynikają często z siedzącego trybu życia połączonego z brakiem aktywności fizycznej. Długie spędzanie czasu w pozycji siedzącej (praca biurowa, zawód kierowcy, zawodowi kolarze) często doświadczają zaburzeń ciśnienia w układzie żylnym.
Do potencjalnych przyczyn zaliczane są również:
- Niewłaściwe nawyki toaletowe, tj. przeciążony układ żylny w miednicy mniejszej,
- Zbyt długie przebywanie w toalecie,
- Nadmierne napięcie mięśni brzucha,
- Niewłaściwe stosowanie środków przeczyszczających,
- Zbyt niska zawartość błonnika w diecie,
- Za małe nawodnienie organizmu,
- Ciąża i zmiany hormonalne,
- Operacje i zabiegi okolic odbytu,
- Uwarunkowania genetyczne,
- Stosowanie środków przeczyszczających,
- Otyłość,
- Przewlekłe zaparcia.
Objawy
Objawy żylaków odbytu klasyfikowane są według czterostopniowej skali Parksa. Stadium I- hemoroidy są wewnętrzne, nie obserwuje się ich wokół odbytu. Wywołują dyskomfort, krwawienie oraz ból. Nie są wyczuwalne przy badaniu fizykalnym.
W stadium II- pojawiają się guzki hemoroidalne, wypadające na zewnątrz w czasie wypróżnienia. Po oddaniu kału samodzielnie cofają się do wnętrza kanału odbytu.
W trzecim stadium hemoroidy wypadają przy wypróżnianiu. Nie ulegają automatycznemu cofaniu się. Guzki powodują znaczny dyskomfort i silny ból, praktycznie uniemożliwiając wypróżnienie. W stopniu czwartym, najbardziej zaawansowanym, hemoroidy są uwidocznione a guzki są sporych rozmiarów. Występuje wysokie prawdopodobieństwo zakrzepicy. Obecny jest silny, trwały ból.
Typowe objawy bez względu na stadium choroby to:
- Świąd,
- Pieczenie,
- Krwawienie,
- Ból przy wypróżnieniu,
- Prolaps (wychylanie się hemoroidów przy wypróżnieniu),
- Zaburzone odczucie defekacji (uczucie niepełnego wypróżnienia po oddaniu stolca).
Z czym mylone są hemoroidy?
Objawy hemoroidów można pomylić z rakiem jelita grubego. Podobne dolegliwości może wywołać także infekcja o charakterze bakteryjnym, w dolnym odcinku przewodu pokarmowego.
Diagnostyka
Przy diagnostyce eliminuje się ryzyko innych schorzeń niż hemoroidy. Po wywiadzie lekarskim dokonywane jest badanie fizykalne około odbytu. Sposób wykrywa hemoroidy zewnętrzne, obrzęk, zakrzepy lub inne powstałe zmiany. Konieczne jest badanie tzw. per rectum (palcem przez odbyt). Oceniane jest napięcie zwieracza wraz z wykluczeniem innych patologii.
Niekiedy wykonywana jest anoskopia. Jest to krótkie wziernikowanie kanału odbytu. Rektoskopia, zwana proktoskopią, umożliwia ocenę dalszego odcinka odbytnicy.
Wykonywana jest także kolonoskopia gdy występuje krwawienie z odbytu, anemia, nagła strata w masie ciała. Wskazuje się na obciążenie genetyczne w postaci przypadków raka jelita grubego w rodzinie.
Leczenie
Przy pierwszym/drugim stadium choroby, leczenie opiera się na zmianie w diecie oraz w stylu życia. Niezbędne jest zwiększenie ilości spożywanego błonnika (25–35 g błonnika dziennie). Naturalne źródła to pełnoziarniste pieczywo, brokuły, śliwki, ciecierzyca. Konieczne jest przyjęcie około 2 litrów płynów dziennie. Problem z wypróżnianiem będą nasilać ostre przyprawy, alkohol, nadmiar kofeiny czy dania tłuste i ciężkostrawne.
Przy hemoroidach w trzecim albo czwartym stadium, konieczne jest zastosowanie zaawansowanych metod leczenia, takich jak np. skleroterapia, bandażowanie hemoroidów, laserowa koagulacja czy interwencje chirurgiczne.
Nieleczone hemoroidy mogą doprowadzić do anemii z przewlekłego krwawienia. Powikłaniem może być również przetoka odbytu (połączenie odbytnicy ze skórą wokół odbytu).
Domowe sposoby na hemoroidy
Hemoroidy w I i II stadium można zniwelować przez tzw. ciepłe nasiadówki, które wykonuje się 2 razy każdego dnia przez około 15 minut. Do ciepłej wody wskazane jest dodanie rumianku albo kory dębu. Dostępne są maści i czopki bez recepty. Zawierają przeciwbólową lidokainę czy hydrokortyzol działający przeciwzapalnie.
FAQ- najczęstsze pytania o hemoroidy
- Czy są groźne?
Hemoroidy nie stanowią zagrożenia. To tylko bolesne, poszerzone naczynia żylne w kanale odbytu. Mogą wywołać poważne powikłania
- Czy hemoroidy miną same?
W początkowym stadium żylaki mogą znikać samoistnie. W III i IV stadium wymagają leczenia.
- Czego nie robić?
Unikać długiego siedzenia, silnego parcia podczas wypróżniania się. Niewskazana jest ostra i drażniąca dieta.
- Czy prowadzą do nowotworu?
Nie, żylaki odbytu nie wywołują raka. Nie zwiększają ryzyka raka jelita grubego.
Bibliografia:
- Chrzan B. R., Rudnicki J. H., Hemoroidy jako problem diagnostyczny i leczniczy, w: Steciwko A. (red.), Wybrane zagadnienia z praktyki lekarza rodzinnego, t. 10, Wydawnictwo Continuo, Wrocław 2007, s. 101–107,
- Szymański A., Hemoroidy i żylaki. Leczenie ziołowe, MADA, Warszawa 1997, ISBN 8386170271,
- World Health Organization. International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11). Geneva: WHO; 2019.
