Jedną z najczęstszych chorób w układzie rozrodczym kobiet jest endometrioza. Według statystyk cierpi na nią blisko trzy miliony Polek. To schorzenie wieloogniskowe, objawiające się nieprawidłowym rozrostem tkanki endometrium (błony śluzowej macicy), która uwidacznia się za jamą macicy. Najczęściej błona zaczyna otaczać jajniki, otrzewną, a także układ pokarmowy albo moczowy.
Przyczyny uwidocznienia ognisk endometrialnych
Dokładne przyczyny nie zostały określone. Wyróżnia się jednak teorię transplantacyjną. Według niej przy menstruacji, oprócz fizjologicznego wydalania złuszczonego endometrium, ma miejsce tzw. wsteczna menstruacja. W przebiegu menstruacji krew zostaje przemieszczana przez jajowody w górę, do jamy otrzewnej, gdzie komórki endometrium, wykazujące zdolność przeżycia, namnażają się i tworzą ogniska chorobowe.
Charakterystyczne objawy
Objawy endometriozy mają charakter nawracający. Głównym jest silny, nieustępliwy i promieniujący ból. Co więcej, dolegliwości bólowe potęgują na sile w czasie miesiączki. W świadomości społeczeństwa miesiączka fizjologicznie łączy się z bólem, przez co wiele Kobiet cierpi, nie widząc, że można uzyskać pomoc.
Dodatkowym objawem jest przewlekły ból miednicy. Oprócz tego wskakuje się:
- Ból podczas stosunku seksualnego albo po jego zakończeniu (dyspareunia),
- Nieregularne cykle menstruacyjne,
- Zaparcia albo biegunki,
- Wahania nastroju,
- Dolegliwość układu moczowego,
- Przewlekłe uczucie zmęczenia,
- Endobelly, czyli tzw. wzdęcia wzmagające się podczas miesiączki,
- Okresowy albo cykliczny ból żołądkowo- jelitowy,
- Problem z zajściem w ciążę albo niepłodność.
Jeśli choroba nie zostanie objęta właściwym leczeniem, zwiększa się ryzyko wystąpienia nowotworu jajników oraz chorób autoimmunologicznych. Widoczne są przypadki bezobjawowego przebiegu, gdzie choroba wykrywana jest przypadkowo przy rutynowych badaniach ginekologicznych.
Nietypowe objawy
Najczęściej zmiany są zlokalizowane w miednicy mniejszej, ale nie jest to regułą. Jeśli wystąpią w klatce piersiowej, pojawiać się mogą duszności, które zyskują na sile podczas miesiączki. W najbardziej skrajnych, zaawansowanych przypadkach, może pojawić się nawet krwioplucie.
Nacieki endometriozy przy przeponie albo nerwie przeponowym, wywołać mogą silny ból barku. Do nietypowych objawów omawianej choroby zalicza się także bóle piersi. Pomimo bardzo rzadkich przykładów, zdarza się, że ogniska endometriozy wykrywane są w gałce ocznej. Dochodzi wówczas do zaburzeń widzenia, a także do krwawienia z oka.
Diagnostyka
Warto wiedzieć jak rozpoznać endometriozę. U niektórych Pacjentek choroba nie jest diagnozowana nawet przez 10 lat. Na początku przeprowadzany jest wywiad lekarski. Pacjentka określa swoje objawy. Kolejno wykonywane są badania ginekologiczne, najczęściej USG dopochwowe, pobór cytologii i ocena fizykalna. Specjalistycznym badaniem jest USG endometriozy, nazywane sonowaginografia. Często zlecane jest wykonanie rezonansu magnetycznego z uwagi na niedoskonałość badania USG w diagnostyce endometriozy.
Pomimo tego, że endometrioza występuje najczęściej na jajnikach i jajowodach, oraz nacieka na okoliczne tkanki jelita, pęcherz moczowy, otrzewną czy więzadła krzyżowe,
wyróżnia się jej atypową postać. Diagnostyka jest trudna i złożona, ponieważ nacieki w takim przypadku obejmują narządy znacznie oddalone, np. płuca, pępek, mózg czy oczy.
Laparoskopia, czyli tzw. złoty standard
W zależności od stopnia, w którym występuję endometrioza, w jej lekkim przebiegu, złotym standardem leczenia określa się laparoskopię. To nic innego, jak małoinwazyjna operacja. W jej wyniku skutecznie i całościowo usuwane są zmiany endometrialne. Niekiedy wymagane jest przeprowadzenie laparotomii, np. u Pacjentek po licznych zabiegach chirurgicznych.
Jeśli jednak zmiany są rozległe, obejmują kilka narządów, najczęściej koniecznością staje się tradycyjna operacja chirurgiczna.
Leczenie
Leczenie endometriozy jest ważne, aby móc uniknąć wielu poważnych powikłań. Co gorsze, medycynie nie udało się do dziś opracować procesu leczenia, jak również mechanizmów zapobiegawczych. Omawiane schorzenie ma charakter przewlekły, przez co leczenie wymaga długoterminowego planu wraz z wykorzystaniem nowoczesnych metod terapeutycznych. Wskazane jest wykonywanie regularnej kontroli medycznej stanu Pacjentki.
Najczęściej zażywane są leki przeciwbólowe oraz przeciwdepresyjne. Podstawą farmakologicznego leczenia omawianego schorzenia jest terapia hormonalna. Wskazaniem do interwencji chirurgicznej są dolegliwości bólowe w miednicy mniejszej, które nie reagują na hormonalne leczenie.
FAQ- najczęstsze pytania o endometrioze
- Czy dolegliwość jest uleczalna?
Nie, jednak skutecznie ogranicza się i kontroluje jej objawy. Widoczna jest znaczna poprawa jakości życia.
- Czy choroba nasila się z wiekiem?
Przebieg przewlekłej choroby jest wysoce indywidualny. Zdarza się, że objawy łagodnieją po menopauzie.
- Z czym mylona jest endometrioza?
Choroba mylona jest z torbielami jajników czy mięśniakami macicy. Ból czasami uznawany jest za normalny, wskazując na tendencje do bolesnych miesiączek.
- Jakie w pierwszej kolejności symptomy ujawniają się przy chorobie?
Obserwuje się na początku zmęczenie, ból miednicy. Pojawiają się także silne wzdęcia (uczucie rozpierania brzucha).
Bibliografia:
- World Health Organization (WHO). (2025). Endometriosis — Fact sheet. WHO.,
- Wołczyński, S., & Sztachelska, M. (2025). Endometrioza – wciąż ogromne i nierozpoznane do końca pole badawcze. Polska Akademia Nauk.,
- Paluszak, Anna, Rubisz, Piotr & Olanin, Dorota. Endometrioza. Nie taka Twoja uroda. data wydania 2024.
