Wraz z upływem lat obserwować można coraz większą liczbę dysfunkcji zdrowotnych. Jednym z najczęstszych jest otępienie starcze, znane inaczej jako demencja starcza. To zespół objawów, które wynikają z postępującego uszkodzenia mózgu. Choroba dotyka ponad 400 tysięcy seniorów w Polsce, a 50 milionów ludzi na całym świecie.
Przyczyny
Przyczyny demencji to różnorodny zbiór przesłanek. Jedną z najczęstszych jest choroba Alzheimera. WHO wskazuje, że przyczyną rozwoju tej choroby jest również postępująca neurodegeneracja tkanki nerwowej.
Wskazać należy również:
- Zmiany naczyniowe,
- Choroby neurodegeneracyjne,
- Zmiany w strukturze mózgu,
- Infekcje,
- Niedokrwienie,
- Zaburzenia metaboliczne,
- Przyjmowanie leków
- Niedobory witamin B6, B9 oraz B12,
- Otępienie czołowo – skroniowe,
- Stwardnienie rozsiane,
- Choroba Huningtona,
- Powtarzalne urazy głowy (np. u bokserów),
- Choroba Parkinsona.
Warto wskazać także główne czynniki ryzyka wystąpowania demencji starczej. Do najważniejszych zaliczana jest m.in.:
- Cukrzyca,
- Nadciśnienie tętnicze,
- Izolacja społeczna,
- Nadużywanie alkoholu,
- Palenie tytoniu.
Pierwsze oznaki i sygnały ostrzegawcze
Pierwsze objawy demencji starczej to głównie problemy związane z pamięcią krótkotrwałą. Bardzo często zaobserwować można dużą dezorientację Pacjentów – nie pamiętają o codziennych sprawach, bądź tych, które wydarzyły się nie dawno. Często występującym w pierwszej kolejności objawem jest trudność w podjęciu decyzji z życia codziennego. Dodatkowo u zdecydowanej większości Pacjentów pojawia się spora huśtawka nastrojów. Przede wszystkim pojawia się niepokój, drażliwość, a także nadmierne pobudzenie. Zmiany w samopoczuciu najczęściej uwidaczniają się wieczorami. W związku z tym nazywa się takie objawy “zespołem zachodzącego słońca”. Huśtawka nastrojów jest gwałtowna.
Obserwować można także zmiany w dotychczasowym zachowaniu. Pacjenci stają się bardziej wycofani, rezygnują z życia towarzyskiego. Wolą mniej mówić, nie brać udział w spotkaniach.
Etapy rozwoju otępienia umysłowego
Poszczególne etapy demencji starczej wywołują odmienne objawy. Pierwszy, wczasy etap, to głównie gubienie przedmiotów. Pojawiają się problemy z koncentracją, trudność w doborze właściwych, odpowiednich słów. Na tym etapie w większości przypadków objawy zostają zbagatelizowane.
Drugi etap nazywany jest średnim (umiarkowanym). Pojawia się dezorientacja w obecnym miejscu i czasie. Pacjent zaczyna nie rozpoznawać swoich bliskich. Dochodzą zaburzenia snu, trudności w mówieniu czy prostych rachunkach. Osoba wymaga codziennej pomocy w utrzymaniu higieny, przyjmowaniu leków itd.
W najbardziej zaawansowanych przypadkach Pacjent nie pamięta o wydarzeniach, które miały miejsce kilka minut temu. Zaobserwować można także agresywne zachowania. Jest to najczęściej wynik frustracji i poczucia bezsilności chorej osoby. Pacjent traci zdolność do prawidłowej oceny rzeczywistości. Nie rozumie się konsekwencji swojego zachowania.
Należy zaznaczyć, że tempo rozwoju choroby jest indywidualne u każdego Pacjenta.
Diagnoza
Wczesna diagnoza może skutecznie spowolnić rozwój demencji. Wywiad lekarski oraz wykonanie testów przesiewowych funkcji poznawczych (MMSE, MoCA, Clock Drawing Test) to podstawa. Dodatkowo wykonywane są przy demencji starczej badania neuropsychologiczne. Dokonuje się oceny pamięci, mowy oraz orientacji. Z badań obrazowych zlecane jest MRI, co wykrywa zaniki w mózgu, guzy czy krwiaki.
Przy wykluczenie innych przyczyn pomocną jest morfologia krwi, oznaczenie prób wątrobowych, TSH, glukozy czy witaminy B12.
Leczenie
Właściwie dobrane leczenie ma bezpośredni wpływ na jakość życia. Polega ono głównie na łagodzeniu objawów. Medycynie nie udało się odkryć leków, które będą hamować rozwój demencji starczej. Dla poprawy funkcjonowania neuronów stosuje się substancję donepezyl. Popularne jest także wdrożenie chlorowodorku memantyny, który blokuje receptory NMDA w mózgu. Dzięki temu komórki nerwowe są chronione przed nadmierną ilością glutaminianu. Często wraz z demencją starczą pojawia się depresja, przez co wskazane jest przyjmowanie leków SSRI (przeciwdepresyjnych).
Najnowsze badania statyczne wykazały, że na ryzyko rozwoju demencji starczej można wpłynąć, a nawet spowolnić jej postęp w przypadku już istniejącej dolegliwości. Chodzi głównie o prowadzenie właściwego stylu życia. Szczególny nacisk należy poświęcić na aktywność fizyczną, zrównoważoną dietę oraz treningi kognitywne dla mózgu (tj. ćwiczenia pamięci, myślenia, planowania).
FAQ – najczęstsze pytania o demencję starczą
- Czy jest groźna?
Tak, w perspektywie długoterminowej. Objawy nasilają się z czasem, prowadząc do całkowitej utraty samodzielności w działaniu.
- Czy demencja jest uleczalna?
Nie, można tylko spowolnić narastanie objawów. Nie odkryto środków na cofnięcie zmian powstałych przy demencji.
- Jak długo żyje się z demencją?
Statystyki wskazują, że z chorobą żyje się kilka, kilkanaście lat. Przy dobrej opiece, stosowaniu leków, długość życia się wydłuża.
- Czy można uniknąć choroby?
Profilaktyka to leczenie innych chorób, takich cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, czy zbyt wysoki poziom cholesterolu we krwi.
Bibliografia:
- World Health Organization. (2017). Global action plan on the public health response to dementia 2017–2025.,
- Kozak, A. (2013). Demencja starcza. Kliniczne aspekty i leczenie. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.,
- Szcześniak, D., & Radziwiłł, R. (2018). Demencja w praktyce klinicznej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
