Schorzenia o podłożu neurologicznym są nagminnie diagnozowane wśród seniorów. Jednym z częstych jest Choroba Parkinsona (częściej diagnozuje się tylko chorobę Alzheimera). Dolegliwość związana jest z zaburzeniami pracy układu pozapiramidowego (odpowiedzialnego za kontrolowanie czynności ruchowych).
Przyczyny choroby
Medycynie nie udało się odkryć jednoznacznej przyczyny. Udało się jednak precyzyjnie określić patomechanizmy choroby. Dochodzi do uszkodzenia neuronów w obrębie struktur mózgu, których rolą jest kontrola ruchu. Wraz z rozwojem procesów degradacyjnych dochodzi do obumierania określonych neuronów. W finalnym rezultacie obserwuje się spadek ilości w produkcji tzw. czarnej dopaminy. To właśnie niedobór tej substancji chemicznej zaburza proces przekazywania sygnałów nerwowych w ludzkich strukturach, które odpowiadają za kontrolę ruchu.
Według badań w tych samym strukturach dochodzi również do odkładania się patologicznych struktur białkowych, które określane są jako ciała Lewy’ ego.
Dziedziczenie choroby
Zdecydowana większość diagnozowanych chorób nie wykazuje podłoża genetycznego. Mimo to statystyki wskazują, że aż 10-15% przypadków może wiązać się z mutacjami genetycznymi.
Znacznie częściej na chorobę zapadają mężczyźni. Wiek jest głównym czynnikiem ryzyka. Diagnozuje się problem najczęściej w wieku 60 – 65 roku życia. Istnieje również postać młodzieńcza, pojawiająca się około w 40 roku życia.
Główne objawy
Choroba Parkinsona i jej objawy ulegają nasileniu wraz z postępem schorzenia (uszkodzenia neurologiczne potęgują się w wolnym tempie). Głównie pojawiają się zaburzenia ruchowe, które obawiają się drżeniem kończyn. Wczesne objawy Parkinsona najczęściej uwidaczniają się około 60 roku życia. Na samym początku obserwuje się niewielkie spowolnienie ruchów (bradykinezja) i uwidacznia się tzw. niezgrabność. Chory mierzy się z problemem właściwego chodu, szura nogami, przechyla się do przodu, stawia drobne kroki. Obserwowana jest także akinezja, czyli problem z rozpoczęciem ruchu oraz zaburzenia związane z poprawnym utrzymaniem stabilnej postawy. Co ważne, obserwuje się też zmiany w charakterze i sposobie pisania. Litery są o wiele drobniejsze, prowadząc do tzw. mikrografizmu.
Do objawów towarzyszących zalicza się:
- Problem z utrzymaniem równowagi,
- Brak właściwej koordynacji do wykonywania zadań dnia codziennego,
- Mrowienie w kończynach,
- Spłycenie afektu emocjonalnego,
- Zwiększenie napięcia mięśniowego,
- Drżenie kończyn w spoczynku,
- Dysfunkcję moczowo – płciowe,
- Bezsenność,
- Huśtawka nastrojów,
- Zaburzenia poznawcze,
- Problemy z jedzeniem i połykaniem.
Co ciekawe drżenie, najczęściej kojarzone z tą chorobą, nie występuje u wszystkich Pacjentów.
Diagnostyka
Wczesne rozpoznanie choroby jest kluczowe, aby zahamować jej postęp. Na początku ważny jest wywiad chorobowy. Przedstawia się przebieg, nasilenie objawów, wykonywane jest badanie fizykalne badania odruchów kończyn. Wskazane są też badania obrazowe, tj. MRI mózgu, które pozwala wykluczyć inne schorzenia.
Leczenie
Leczenie Parkinsona jest dość ograniczone. Do dziś nie opracowano procesu przynoszącego skuteczność i pozbycie się dolegliwości. W związku z tym leczenie polega na minimalizowaniu objawów oraz spowolnieniu postępowania dolegliwości.
Wdrażane jest leczenie farmakologiczne. Przez pierwsze 5 lat choroby środki dają najlepsze rezultaty. Najczęściej wdrażany jest lek L-Dopa, zwany jako lewodopa. To środek, który w mózgu przekształca się w dopaminę. Kolejną grupą leków są tzw. agoniści dopaminy. Środki naśladują działanie dopaminy w mózgu. Popularne są także inhibitory COMT i MAO-B czy armantadyna, pomagająca kontrolować ruchy mimowolne.
Stosowana jest rehabilitacja dopasowana do indywidualnych potrzeb Pacjenta. To dzięki dopasowanym ćwiczeniom rozciągającym oraz zabiegom udaje się utrzymać dobrą sprawność fizyczną chorego. Pomocna okazuje się fizjoterapia wraz z terapią zajęciową.
Rzadko stosuje się leczenie operacyjne, tj. stymulację mózgu DBS (wprowadzenie do mózgu elektrod).
FAQ – najczęstsze pytania o chorobę Parkinsona
- Czy Parkinson jest uleczalny?
Nie, jest to choroba przewlekła oraz postępująca. Dlatego priorytetem jest diagnostyka i leczenie zachowawcze.
- Czy chorobę może wywołać stres?
Nie, nawet przewlekły i intensywny stres nie wywoła takiej dolegliwości. Może jedynie nasilać objawy choroby.
- Jak długo żyje się z Parkinsonem?
Choroba nie skraca długości życia, jeśli od początku jest kontrolowana. Mankamentem jest ograniczona i upośledzona sprawność ruchowa.
- Parkinson wywołuje niepełnosprawność?
Nie jest to reguła. Intensywność objawów wynika z indywidualnych predyspozycji Pacjenta.
Bibliografia:
- Lemieszewska M., Zabłocka A., Rymaszewska J., „Choroba Parkinsona – etiopatogeneza, podłoże molekularne i potencjalne możliwości terapii”, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2019, 73:256–268,
- Krysiak A. P., „Zaburzenia języka, mowy i komunikacji w chorobie Parkinsona”, Neuropsychiatria i Neuropsychologia, 2011;6(1):36–42.,
- World Health Organization (WHO), „Parkinson disease” – Fact sheet, Geneva: WHO, August 2023.
