Problemy z pamięcią, zwłaszcza we wczesnym wieku, mogą sugerować chorobę Alzheimera. Schorzenie neurodegeneracyjne z czasem upośledza funkcje poznawcze. Powyżej 85 lat na tę przypadłość zapada nawet 8% populacji. Przy chorobie dochodzi do zmniejszenia masy mózgu, nagromadzenia się amyloidu oraz do zwyrodnień neurowłókienkowych. Nazwa Alzheimera oficjalnie przyjęta została dopiero w 1967 roku. Choroba została uznana przez WHO za priorytet zdrowia publicznego.
Przyczyny zmian neurodegeneracyjnych
Lekarze wskazują, że dokładna przyczyna nie jest znana. Za potencjalną przyczynę uznawane jest obumieranie neuronów, zwłaszcza w obszarze hipokamp, odpowiedzialnego za pamięć. W neuronach powstają splątki neurofibrylarne, przez wytwarzanie nieprawidłowego białka tau. Za ważny symptom powstania choroby uznaje się obecność beta-amyloidu. Wpływa on na zaburzenia w funkcjonowaniu sieci neuronalnej. To właśnie on wywołuje akumulację białka tau.
Zmiany patologiczne wywołujące Alzheimera powstają na wiele lat przed pierwszymi objawami klinicznymi.
Pierwsze objawy ostrzegawcze
Początki Alzheimera to epizodyczne utraty pamięci krótkotrwałej. Pojawia się jednocześnie względna oszczędność pamięci długotrwałej. Uwidaczniają się postępujące zaburzenia funkcji poznawczych. Pojawiają się problemy z zapamiętaniem listy zakupów, imion kolegów z pracy, zadań, które mieliśmy wykonać. Pacjenci mówią, że mają problem z logicznymi wypowiedziami oraz koncentracją. Trudność zaczyna stwarzać samodzielny osąd i rozumowanie. Pojawia się brak motywacji do działania i wykonywania czynności życia codziennego, ogólna dezorganizacja.
Objawy choroby zaawansowanej
Aizheimer w stadium zaawansowanym wywołuje zaburzenia mowy, upośledzenie umiejętności i koordynacji wzrokowo-przestrzennej. Dodatkowo pojawia się:
- Apatia,
- Wycofanie społeczne,
- Nadmierne pobudzenie (akatyzja),
- Psychozy,
- Bezcelowe wędrowanie po domu,
- Psychozy,
- Zaburzenia snu,
- Dystonia (mimowolne ruchy),
- Drżenie całego ciała.
W końcowej fazie opiekunowie Pacjentów wskazują, że chorzy nie pamiętają, kim są osoby z ich otoczenia.
Czynniki ryzyka
Wraz z upływem lat rośnie ryzyko. To najważniejszy czynnik. Po 65 roku choruje aż 3% osób. Ryzyko drastycznie wzrasta po 85 roku życia (podaje się w niektórych źródłach nawet 40%). Największym sprzymierzeńcem Alzheimera jest demencja.
Wskazać należy genetykę. Jeśli Pacjent jest nosicielem genu APOE, znajduje się w grupie zwiększonego ryzyka. Dodatkowo wskazuje się:
- Depresję,
- Przebyte urazy głowy,
- Podwyższoną homocysteinę,
- Palenie tytoniu,
- Choroby układu krążenia,
- Przypadek Aizheimera w rodzinie (krewny w pierwszym stopniu zwiększa ryzyko aż o 10-30%).
Diagnostyka
Wykonuje się badania obrazujące strukturę mózgu, które uwidaczniają zmiany neuropatologiczne. Charakterystyczne jest wykazanie w badaniach gromadzenie blaszek beta-amoloidu oraz białka tau. Uwidacznia się upośledzenie zdolności poznawczych.
Wykonuje się badania z krwi – test Beta amyloid. Oznacza się dwa biomarkery i wylicza z nich współczynnik. Jeśli jest mniejsza niż 0,0942, wskazuje się na podwyższone ryzyko wystąpienia omawianej choroby. Jeśli Alzheimer jest bardzo prawdopodobny, wykonuje się badanie stężenia białka pTau181. Jeśli badanie mieści się w normach, wyklucza się diagnozę Alzheimera. Jeśli wynik jest podwyższony, to bezpośrednie wskazanie do pogłębiania diagnostyki. Wówczas przeprowadzane jest inwazyjne badanie z pobraniem płynu mózgowo – rdzeniowego wraz z badaniami obrazowymi.
Leczenie
Nie opracowano leczenia, które przyniosłoby skutki. Można jedynie łagodzić objawy oraz spowalniać postępujący proces choroby. Wdrażane są czynności farmakologiczne oraz fizjoterapeutyczne. Lekarze najczęściej zalecają uczęszczanie w terapiach z psychologiem.
Im wcześniej wykryta zostanie choroba tym większa skuteczność jej zahamowania. Brak próby leczenia i zahamowania choroby prowadzi do zgonu, najczęściej w 3-9 lat od pierwszych objawów.
Profilaktyka
Ryzyko Alzheimera zmniejsza przyjmowanie przez kobiety estrogenów. W wolnym czasie należy ćwiczyć umysł, rozwiązując krzyżówki, łamigłówki i zagadki. Obydwie półkule mózgowe ćwiczy gra na instrumentach muzycznych. Ważna jest zdrowa, dobrze zbilansowana dieta, bogata w kwasy omega, połączona z właściwą ilością aktywności fizycznej.
FAQ – najczęstsze pytania o Alzhaimera
- Czy choroba jest uleczalna?
Nie, to schorzenie, na które cierpi się do końca życia. Jednak można opóźnić proces i kontrolować objawy.
- Czy jest groźna?
Tak, zwłaszcza w zaawansowanym stadium. Wywołuje dezorientację, może doprowadzić do zaginięcia i całkowitej utraty samodzielności.
- Jakie są etapy choroby?
Wyróżnia się etap łagodny (początkowy), umiarkowany (średniozaawansowany) oraz ciężki. Etap średni trwa najdłużej i daje najbardziej typowe objawy.
- Jak sprawdzić obecność choroby?
Pierwszym krokiem są nieinwazyjne badania krwi. Jeśli wyniki wyjdą podwyższone, wykonuje się inwazyjne badania.
Bibliografia
- Szczudlik, A., Liberski, P. P., & Barcikowska, M. (red.). (2012). Choroby układu nerwowego. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna,
- Bilikiewicz, A. (red.). (2011). Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.,
- World Health Organization. (2017). Global action plan on the public health response to dementia 2017–2025. Geneva: WHO.
