Prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo – naczyniowego to fundament dobrego zdrowia. Niekiedy dochodzi do zbyt niskiej częstotliwości pracy serca. Takie schorzenie określane jest bradykardią. Akcja serca jest spowolniona poniżej 50 – 60 uderzeń na minutę. Rolą serca jest tłoczenie naszej krwi do naczyń krwionośnych. Jeśli narząd pracuje we właściwym tempie, nie ma problemów z dostarczaniem do narządów tlenu i substancji odżywczych. Opisywane zaburzenie rytmu serca nie pozwala na powtarzające się cykle pracy serca trwające ok. 0,8 sekundy (skurcz przedsionków, skurcz komór, rozkurcz serca).
Rodzaj patologiczny a fizjologiczny
Może okazać się, że wolniejsze tempo jest fizjologicznym zjawiskiem i nie wymaga leczenia. Głównie chodzi o osoby wysportowane albo zawodowych sportowców. U takich osób tętno 40-50 / min jest całkowicie normalne (przez zwiększone napięcie nerwu błędnego). Podobnie o fizjologicznej bradykardii mówimy, gdy występuje tylko podczas snu (tzw. bradykardia zatokowa). Najczęściej występuje u Pacjentów geriatrycznych, powyżej 65 roku życia. Wszystkie inne przypadki spowolnionego tętna zalicza się do grupy patologicznej.
Przyczyny
Etiologia omawianej choroby jest różnorodna. Wynika z uszkodzenia tkanek mięśnia sercowego, które jest związane z procesem starzenia bądź chorobami serca. Bezpośrednią przyczyną jest przebyty zawał albo zapalenie mięśnia sercowego. Wskazać należy też wady wrodzone serca.
Inne potencjalne przyczyny to:
- Zaburzenia hormonalne, głównie niedoczynność tarczycy,
- Nieprawidłowe funkcjonowanie gospodarki wodnej i elektrolitowej organizmu,
- Obturacyjny bezdech senny (spłycony oddech przy śnie),
- Zażywanie substancji psychoaktywnych,
- Powikłania wynikające z operacji kardiologicznych,
- Zażywanie środków uspokajających,
- Zaburzenia natury psychologicznej,
- Stosowanie terapii w nadciśnieniu tętniczym.
Czynniki ryzyka
Uszkodzenia serca i różnego rodzaju choroby tego narządu, znacząco zwiększają ryzyko bradykardii. Skalę problemu potęguję też spożywanie alkoholu, palenie papierosów, przewlekły stres czy źle zbilansowana, tłusta dieta.
Typowe objawy
Bradykardia to choroba, która może przebiegać całkowicie bezobjawowo. U niektórych Pacjentów może wystąpić:
- Zmęczenie, które nie ustępuje po relaksie i wypoczynku,
- Zawroty głowy albo omdlenia,
- Problem przy wysiłku fizycznym, tj. duszności,
- Niewydolność serca,
- Spowolnienie funkcji poznawczych,
- Niedotlenienie mózgu
Diagnostyka
Na początku przeprowadzany jest wywiad lekarski. Podstawą jest wykonanie dwunastokanałowego elektrokardiogramu (EKG). Wyniki takiego badania mogą jasno wskazać na występowanie strukturalnej wady serca, arytmię czy zaburzenia przewodzenia. Standardowe EKG może nie pokazać problemu. Najwyższą wartością w diagnostyce tej przypadłości jest wykonanie pomiaru przez Holtery EKG. Urządzenie zakładane jest na czas 24 godzin u Pacjentów, którzy przebywają w warunkach domowych. To pozwala na obserwację pracy serca podczas snu, wysiłku fizycznego, odpoczynku czy wzburzenia emocjonalnego. Tylko w niektórych przypadkach podczas diagnostyki zlecane są testy wysiłkowe.
Leczenie
Proces leczenia bradykardii uzależniony jest od jej przyczyny oraz występujących objawów. Jeśli schorzenie występuje w lekkiej postaci, wystarczy zmiana nawyków i stylu życia. Jeśli choroba wykazuje objawy o dużym nasileniu, leczenie wymaga interwencji chirurgicznej poprzez wszczepienie rozrusznika serca. Dzięki niemu możliwe będzie stałe monitorowanie wraz ze stymulowaniem rytmu pracy serca. Urządzenie będzie cieszyć bezinwazyjną pracą przez kilka lat. Zabieg nie należy do skomplikowanych, przeprowadzany jest w znieczuleniu miejscowym. Zabiegi przeprowadzane są w oddziałach kardiologii inwazyjnej. Po wszczepieniu rozrusznika niezbędne są rutynowe kontrole.
Kiedy niskie tętno staje się niebezpieczne?
Bradykardia wymaga interwencji, gdy prowadzi do poważnych objawów. Omdlenia czy utraty świadomości to symptomy niepokojące. Takie zdarzenia mogą być przyczyną poważnych urazów mechanicznych. Może zdarzyć się, że nieleczone, niekontrolowane niskie tętno, doprowadzi do zatrzymania krążenia.
FAQ – najczęstsze pytania o bradykardię
- Czy choroba jest groźna?
Tak, bradykardia patologiczna może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.
- Które leki wywołują schorzenie?
Leki takie jak β-blokery, opioidy czy leki uspokajające, przeciwdepresyjne i cholinesterazowe mogą stanowić przyczynę spowolnionego tętna.
- Czego unikać przy chorobie?
Przy bradykardii należy unikać nadmiernego wysiłku, gdy choroba wywołuje zawroty głowy. Nie zaleca się też samodzielnego odstawiania leków.
- Kto najczęściej choruje?
Najczęściej problem spotykany jest wśród seniorów, osób z chorobami ogólnoustrojowymi. Wskazać należy także Pacjentów po operacjach i zabiegach serca.
Bibliografia:
- European Resuscitation Council Guidelines 2025 – Adult Bradycardia Algorithm and Management – Resuscitation Journal.,
- Szczerba W., Gałuszka D. M., Suwara J. „Bradykardia – the procedure of a paramedic”, w: Rozdział w książce o postępowaniu medycznym ratownika. (wyd. polskie),
- Momot K., Buksińska-Lisik M. Bradykardia i tachyarytmie z niestabilnością hemodynamiczną
